Özet
Türkiye’nin İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0), Paris Anlaşması kapsamında sunulan güçlendirilmiş bir iklim taahhüdünü temsil etmektedir. Güncellenen Birinci NDC’de 2030 hedefi 695 Mt CO₂ eşdeğeri olarak belirlenmişken, İkinci NDC, 2035 yılı için tek bir hedef (single‑year target) olan 643 Mt CO₂ eşdeğeri emisyon seviyesini ortaya koymaktadır. Her iki hedef de Türkiye’nin 2053 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonuna ulaşma vizyonunu desteklemektedir.
Türkiye'nin Emisyon Senaryoları ve Hedefler
Türkiye — İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0)
Referans Yılı: 2018 · Hedef Yılı: 2035 · Net Sıfır: 2053
Kaynak: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
İklim Kanunu ve Kurumsal Çerçeve
İkinci UKB, 2 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu ile kurumsal çerçeve ile desteklenmektedir. Bu kapsamlı yasal düzenleme dört temel bileşen içermektedir:
Ulusal ETS Sistemi: Emisyon yoğun sektörler için ulusal karbon piyasası oluşturulmuştur. Tavan belirleme, tahsis ve uyum dönemleri ile sera gazı emisyonlarının azaltılması hedeflenmektedir.
Yeşil Taksonomi: Sürdürülebilir finans için AB standartlarına uyumlu çerçeve geliştirilmiştir. 6 çevresel hedefi kapsayan bu sistem 2026 yılı sonuna kadar yürürlüğe girecektir.
Yerel İklim Eylem Planları: Tüm 81 ilin Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları hazırlaması zorunlu kılınmıştır. Valilerin başkanlığında çok paydaşlı il koordinasyon kurulları oluşturulmuştur.
İzleme ve Raporlama Altyapısı: Enerji ve sanayi sektörlerinde 800'den fazla tesis düzeyinde izlenmektedir (toplam emisyonların %50'si). Sistem 2015'ten beri operasyoneldir ve sürekli iyileştirilmektedir.
Genel Azaltım ve Uzun Vadeli Hedefler
| Hedef Türü | Açıklama | Zaman Çizelgesi | Referans/Temel |
|---|---|---|---|
| Güncellenen Birinci UKB | BAU senaryosuna göre %41 sera gazı emisyon azaltımı (695 Mt CO₂ eş.) | 2030 | BAU: 1.175 Mt CO₂ eş. (2030) |
| İkinci UKB | BAU'ya göre 466 Mt CO₂ eş. azaltım ile emisyonları 643 Mt CO₂ eş. ile sınırlama | 2035 | BAU: 1.109 Mt CO₂ eş. (2035) |
| Uzun Vadeli Hedef | Net sıfır sera gazı emisyonuna ulaşma | 2053 | COP29'da açıklanan Uzun Vadeli Strateji |
| Referans Yıl | Net sera gazı emisyonları: 458.8 Mt CO₂ eş. (LULUCF dahil) | 2018 | Ulusal Envanter Dökümanı 2025 |
Emisyon Senaryoları Karşılaştırması
| Metrik | Referans (2018) | Güncellenen Birinci UKB (2030) | İkinci UKB (2035) | Net Sıfır (2053) |
|---|---|---|---|---|
| BAU Senaryo Emisyonları | 458.8 Mt | 1.175 Mt | 1.109 Mt | — |
| Azaltım Hedef Emisyonları | 458.8 Mt | 695 Mt | 643 Mt | Net Sıfır |
| BAU'ya Göre Azaltım | Temel | 480 Mt (%41) | 466 Mt (%42) | %100 |
Sektörel Azaltım Hedefleri ve Eylemler
Türkiye'nin İkinci UKB'si, yedi ana sektörde 49 strateji ve 260 somut eylem içeren ekonomi genelinde bir dönüşümü öngörmektedir. Her sektör için kapsamlı politika çerçeveleri ve somut hedefler belirlenmiştir.
Enerji Sektörü (Toplam emisyonların %71.6'sı): Yenilenebilir enerji üretiminin ölçeklendirilmesi, sektörler arası elektrifikasyonun teşvik edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması, dekarbonizasyon için nükleer enerji kullanımı ve batarya-hidrojen altyapısı geliştirilmesi öngörülmektedir. Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve Ulusal Enerji Planı bu hedefleri desteklemektedir.
Sanayi (IPPU: %12.8): Döngüsel ekonomi uygulaması, alüminyum, çelik, çimento ve gübre için düşük karbonlu yollar, endüstriyel emisyon yönetimi ve yeşil büyüme teknolojilerinin kullanımı hedeflenmektedir. Düşük Karbonlu Yollar (2023) ve Endüstriyel Emisyon Yönetmeliği bu dönüşümü desteklemektedir.
Ulaştırma: Sürdürülebilir ulaşıma modal geçiş, araçların elektrifikasyonu (EV, e-otobüsler), mobilite teknolojileri kullanımı ve sürdürülebilir ulaşım altyapısı geliştirilmesi planlanmaktadır. Mobilite Araçları ve Teknolojileri Yol Haritası (2022) bu hedefleri desteklemektedir.
Binalar (Konut & Ticari): Binalarda enerji verimliliği iyileştirmeleri, bina sektörü dekarbonizasyonu, kaynak verimli inşaat uygulamaları ve mevcut bina stokunun yenilenmesi hedeflenmektedir. Bina Sektörü Dekarbonizasyon Yol Haritası (2023) bu dönüşümü desteklemektedir.
Tarım (Toplam emisyonların %13.0'ı): Sürdürülebilir toprak yönetimi, iklime dirençli tarım uygulamaları, kuraklık azaltma tedbirleri, su verimliliği ve hayvancılık emisyon azaltım stratejileri uygulanacaktır. Tarımsal Kuraklık Azaltma Stratejisi (2023-2027) bu hedefleri desteklemektedir.
Arazi Kullanımı, Arazi Kullanımı Değişikliği ve Ormancılık (Karbon yutağı artırımı): Ağaçlandırma programları, sürdürülebilir arazi kullanımı ve orman yönetimi, ekosistem restorasyonu, biyoçeşitlilik koruması, doğa temelli çözümler ve biyo-döngüsel ekonomi uygulamaları gerçekleştirilecektir.
Atık (Toplam emisyonların %2.5'i): Sıfır atık yaklaşımı, iyileştirilmiş kaynak ayrıştırması ve geri dönüşüm, atıkların düzenli depolamadan uzaklaştırılması, döngüsel ekonomi ilkeleri ve sürdürülebilir tüketim uygulamaları hayata geçirilecektir. Ulusal Atık Yönetimi Stratejisi (2025-2035) bu hedefleri desteklemektedir.
Uyum Öncelikleri: 11 Öncelikli Sektör
Türkiye'nin NDC 3.0'ı, iklim direncini artırmak için 11 öncelikli sektörde 40 strateji ve 129 somut eylem içeren kapsamlı uyum tedbirlerini içermektedir:
Su Kaynakları
Su verimliliği, altyapı modernizasyonu, kuraklık risk değerlendirmeleri
Zaman: 2024-2033
Tarım
İklime dirençli uygulamalar, kuraklık azaltımı, sürdürülebilir toprak yönetimi
Zaman: 2024-2030
Kentsel Dayanıklılık
İklime dirençli kentsel planlama, yeşil altyapı, çocuk odaklı sağlık
Zaman: 2024-2030
Halk Sağlığı
Sağlık sistemi dayanıklılığı, iklimle ilgili sağlık riski hazırlığı, hava kalitesi
Zaman: 2024-2030
Biyoçeşitlilik
Ekosistem koruması, doğa temelli çözümler, doğal alanların iyileştirilmesi
Zaman: 2024-2053
Turizm
İklime dirençli turizm altyapısı ve uyum tedbirleri
Zaman: 2024-2030
Sanayi (Uyum)
Endüstriyel altyapı dayanıklılığı, iklim riski yönetimi
Zaman: 2024-2030
Ulaştırma
İklime dirençli ulaşım altyapısı ve sistemleri
Zaman: 2024-2030
Enerji (Uyum)
Enerji sistemi dayanıklılığı, enerji altyapısının iklim dayanıklılığı
Zaman: 2024-2030
Afet Riski Azaltma
Erken uyarı sistemleri, acil durum hazırlığı, iklime dirençli altyapı
Zaman: 2024-2030
Sosyal Gelişme
Adil dönüşüm, sosyal koruma, kadın ve çocuk koruması, kapasite geliştirme
Zaman: 2024-2030
Kapsamlı Politika Çerçevesi
Türkiye'nin NDC 3.0'ı, tüm sektörleri ve kesişen temaları kapsayan 24 ana stratejik belgeile güçlü bir politika çerçevesi ile desteklenmektedir:
İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı
İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı
Uzun Vadeli İklim Stratejisi (UVS)
On İkinci Kalkınma Planı
Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi
Türkiye Ulusal Enerji Planı
Hidrojen Teknolojileri Stratejisi
Düşük Karbonlu Yollar (Al, Çelik, Çimento, Gübre)
Mobilite Araçları ve Teknolojileri Yol Haritası
Bina Sektörü Dekarbonizasyon Yol Haritası
Su Verimliliği Stratejisi
Ulusal Atık Yönetimi Stratejisi
Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi
Adil Dönüşüm Stratejisi
Kadının Güçlendirilmesi Stratejisi
Ulusal Istihdam Stratejisi
Kesişen Temalar ve Etkinleştirici Koşullar
Türkiye'nin NDC 3.0'ı, tüm sektörleri kapsayan dokuz temel kesişen tema üzerinde odaklanmaktadır.
Adil Dönüşüm: Yeşil işler için işgücü becerilerinin geliştirilmesi, sosyal koruma mekanizmaları, KOBI desteği (finans, beceri, bilgi, teknoloji), bölgesel ekonomik dayanıklılık ve ETS gelirlerinin adil dönüşüme yönlendirilmesi hedeflenmektedir.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Yeşil ekonomiye eşit katılım, yenilenebilir enerji-tarım-kaynak verimliliği eğitimleri, girişimcilik desteği ve düşük faizli krediler, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme ve Kadının Güçlendirilmesi Stratejisi (2024-2028) uygulanmaktadır.
Gençlik ve Çocuk Katılımı: Gençlik İklim Elçileri Platformu (208 üniversite), İklim Dostu Kampüs girişimi, çocuk odaklı sağlık sistemleri, LCOY Türkiye katılımı ve UKB için Gençlik Öneri Raporu oluşturulmuştur.
İklim Finansmanı: Yeşil Taksonomi (AB uyumlu, 2026'ya kadar), Ulusal ETS karbon fiyatlandırması, yeşil teşvikler ve sübvansiyonlar, yıllık %1.7 GSYIH yatırım gereksinimi ve Yeşil Finans Stratejisi (2026-2029, hazırlanıyor) oluşturulmaktadır.
Teknoloji Geliştirme: Hidrojen altyapısı ve batarya teknolojisi, düşük karbonlu endüstriyel yollar, yeşil büyüme teknolojileri, 3km çözünürlüklü iklim modelleme ve kamu-özel-akademi AR-GE işbirliği geliştirilmektedir.
Kapasite Geliştirme: 50 ulusal + 36 yerel danışma etkinliği, 175 kurumdan 6.000+ paydaş temsilcisi, belediyeler-STK'lar-özel sektör için teknik eğitim, ilerleme takibi için İklim Portalı ve il koordinasyon kurulları oluşturulmuştur.
Hava Kalitesi: Temiz Hava Eylemi Sübvansiyon Çerçevesi, endüstriyel emisyon yönetimi, Endüstriyel Emisyon Yönetmeliği (Aralık 2025), sağlık sistemi dayanıklılığı ve entegre sera gazı-hava kirleticisi azaltımı uygulanmaktadır.
Döngüsel Ekonomi: Ülke çapında sıfır atık yaklaşımı, kaynak verimliliği ve atık uzaklaştırma, kaynak ayrıştırması ve geri dönüşüm, sürdürülebilir tüketim ve üretim, Döngüsel Ekonomi Stratejisi (2025-2028) hayata geçirilmektedir.
Doğa Temelli Çözümler: Ağaçlandırma ve ekosistem restorasyonu, sürdürülebilir orman yönetimi, biyoçeşitlilik koruması, karbon yutağı artırımı ve biyo-döngüsel ekonomi entegrasyonu gerçekleştirilmektedir.
Uygulama ve İzleme
İzleme, Raporlama ve Doğrulama (IRD) Sistemi: Türkiye, enerji ve sanayi sektörlerinde800'den fazla tesisi kapsayan ve yaklaşık ulusal emisyonların %50'sinitemsil eden kapsamlı bir IRD sistemi işletmektedir. Sistem 2015'ten beri operasyoneldir ve uluslararası en iyi uygulamalara uyum için sürekli geliştirilmektedir.
Iki Yıllık Şeffaflık Raporları (BTR): Paris Anlaşması Geliştirilmiş Şeffaflık Çerçevesi uyarınca, Türkiye UNFCCC'ye düzenli BTR'ler sunacak, emisyon trendleri, UKB hedeflerine yönelik ilerleme ve azaltım ile uyum tedbirlerinin uygulanması hakkında şeffaf güncellemeler sağlayacaktır.
İklim Portalı: İklim Portalı, hem Azaltım Stratejisi (49 strateji, 260 eylem) hem de Uyum Stratejisi'nin (40 strateji, 129 eylem) uygulanmasını takip etmek için kapsamlı bir dijital platform olarak hizmet vermekte, gerçek zamanlı izleme ve paydaş şeffaflığını sağlamaktadır.
Yıllık Yatırım Mobilizasyonu: 2053 yılına kadar net sıfıra ulaşmak, enerji, binalar, sanayi, ulaştırma, tarım ve ormancılık sektörlerinde yıllık en az GSYIH'nin %1.7'sine eşdeğer ek yatırımlargerektirmektedir. Hazırlık aşamasında olan Ulusal Yeşil Finans Stratejisi (2026-2029), yurtiçi ve uluslararası iklim finansmanını harekete geçirme mekanizmalarını ana hatlarıyla belirtecektir.
Kararlılık
Türkiye'nin İkinci UKB'si, Paris Anlaşması kapsamında Ortak Ancak Farklılaştırılmış Sorumluluklar ve İlgili Kabiliyetler (CBDR-RC) ilkesini yansıtmaktadır. Hızla artan enerji talepleri ve gelişen bir ekonomiye sahip gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye, ekonomik kalkınma, sosyal eşitlik ve iklim hedefleri arasında denge kurma konusunda benzersiz zorluklarla karşı karşıyadır.
Kalkınma Bağlamı: Türkiye, altyapı modernizasyonu, sanayileşme ve sosyal refah gibi kalkınma önceliklerini ele alırken iddialı iklim eylemi uygulamaktadır.
Tarihsel Sorumluluk: Türkiye'nin kümülatif tarihsel emisyonları gelişmiş ülkelere kıyasla mütevazı kalmasına rağmen, ülke önemli emisyon azaltımlarına taahhüt etmektedir.
Kırılganlık: Kuraklıklar, seller ve aşırı hava olaylarından etkilenen iklime karşı savunmasız bir ülke olarak, Türkiye hem azaltıma hem de uyuma eşit ağırlık vermektedir.
Adil Dönüşüm: Maliyetlerin ve faydaların eşit dağılımının sağlanması, savunmasız toplulukların korunması ve dönüşümden etkilenen işçiler ve bölgeler için sosyal koruma mekanizmalarının sağlanması hedeflenmektedir.
Bu zorluklara rağmen, Türkiye'nin UKB'si önceki taahhütlere göre önemli bir iyileştirmetemsil etmekte ve ülkenin sürdürülebilir kalkınmayı ilerletirken küresel iklim hedeflerine katkıda bulunma kararlılığını göstermektedir.
Resmi Belgelere Erişim
Türkiye'nin İkinci Ulusal Katkı Beyanı resmi belgesini indirin ve daha fazla iklim verisi keşfedin. Aşağıdaki bağlantılardan resmi NDC belgesine, Türkiye Sera Gazı Platformu'na ve iklim hesaplama araçlarına erişebilirsiniz.