Türkiye'nin UNFCCC Sekretaryası'na ilettiği CRT-2026 ulusal envanteri, 2024 yılı net sera gazı emisyonlarını 517.428 kt CO₂eşd. olarak (LULUCF dahil) raporladı. Rakam, 2023 yılına göre 31.505 kt'lık (yüzde 6,48) bir artışa işaret ediyor ve ulusal envanter tarihinin en yüksek değeri.
Beş ana bulgu
- 01Toplam emisyon 485,9 → 517,4 Mt CO₂eşd.Artış 31,5 Mt (yüzde 6,48). Veri seti UNFCCC CRT-2026 envanterinden ve AR5 küresel ısınma potansiyellerinden türetildi.
- 02Enerji sektörü artışın yüzde 70'inden sorumlu397,8 Mt'tan 419,9 Mt'a (artış 22,1 Mt). Başlıca sürükleyiciler enerji endüstrileri (artış 7,1 Mt) ve imalat sanayi (artış 4,9 Mt).
- 03Katı yakıt kaçak metanı yüzde 84 yükseldi3.947 kt'tan 7.282 kt CO₂eşd.'a. Linyit ve taş kömürü madenciliği faaliyetlerindeki büyümeye veya envanter metodolojisindeki revizyona işaret ediyor.
- 04IPPU'da çimento, demir-çelik, kimya yukarıÇimento +%4,6 (2,2 Mt), demir-çelik +%17,1 (1,7 Mt), kimya +%53,1 (1,4 Mt). Kimyadaki sıçrama, ağırlıklı olarak nitrik asit kaynaklı N₂O ve metalurjik CO₂ emisyonlarından.
- 05LULUCF yutağı zayıflıyor; tarımda sığır baskınNet yutak 69,2 Mt'tan 67,1 Mt'a geriledi; hasat edilmiş odunsu ürünlerinde yutak yüzde 12 azaldı. Tarımda 1,7 Mt'lık artışın 1,1 Mt'ı enterik fermantasyonundan.
Otuz dört yılda yüzde 136 artış
Türkiye'nin sera gazı emisyonları 1990 yılında yaklaşık 219 Mt CO₂eşd. düzeyindeydi. Otuz dört yıllık dönemde yüzde 136 artarak 517 Mt seviyesine ulaştı. 2020 pandemi kısıtlamaları döneminde geçici bir gerileme yaşandı; 2021'de güçlü toparlanma, 2022 ve 2023'te göreli yatay seyrin ardından 2024'te tarihsel zirve kaydedildi.
CO₂ baskın; metan yüzde 9 sıçradı
LULUCF hariç ve AR5 GWP esaslı brüt değerlerde, CO₂ tek başına emisyonların yüzde 68'inden fazlasını oluşturuyor. Metan ise 2024'te keskin bir sıçramayla yüzde 9 yukarı geldi.
| Gaz | 2024 (kt CO₂eşd.) | Pay | 2023→2024 Δ |
|---|---|---|---|
| CO₂ | 400.500 | %68,5 | +22.806 (+%6,0) |
| CH₄ | 70.995 | %12,1 | +5.886 (+%9,0) |
| N₂O | 36.223 | %6,2 | +2.940 (+%8,8) |
| HFC'ler | 9.511 | %1,6 | −192 (−%2,0) |
| PFC + SF₆ + NF₃ | 199 | <%0,1 | −12 (−%5,7) |
Not. LULUCF dahil edildiğinde net CO₂ değeri orman ve arazi yutaklarının etkisiyle yaklaşık 333 Mt'a iniyor. Tablodaki rakamlar brüt değerleri gösterir.
Artışın anatomisi
Toplam +31.505 kt CO₂eşd.'lık değişimin sektörel kompozisyonu beş ana kalemde toplanıyor. Enerji tek başına yarısından fazlasını taşıyor.
CRT-2026 kategori bazlı sıralama
| # | CRT kategorisi | 2023 | 2024 | Δ (kt) | Δ % |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | 1.A.1 Enerji endüstrileri | 154.263 | 161.355 | +7.092 | +%4,60 |
| 02 | 1.A.2 İmalat sanayi ve inşaat | 61.866 | 66.753 | +4.887 | +%7,90 |
| 03 | 1.B Yakıt kaçak emisyonları | 7.686 | 11.643 | +3.957 | +%51,5 |
| 04 | 1.A.3 Ulaştırma | 99.334 | 102.871 | +3.537 | +%3,56 |
| 05 | 1.B.1 Katı yakıt madenciliği (CH₄) | 3.947 | 7.282 | +3.334 | +%84,5 |
| 06 | 1.A.4 Diğer sektörler (binalar, ticaret) | 74.635 | 77.267 | +2.633 | +%3,53 |
| 07 | 2.A Mineral endüstrisi (çimento) | 48.061 | 50.255 | +2.195 | +%4,57 |
| 08 | 4.G Hasat edilmiş odunsu ürünleri | −15.412 | −13.586 | +1.827 | +%11,9 |
| 09 | 2.C Metal endüstrisi (demir-çelik) | 10.016 | 11.726 | +1.710 | +%17,1 |
| 10 | 2.B Kimya endüstrisi (N₂O) | 2.552 | 3.907 | +1.355 | +%53,1 |
| 11 | 3.A Enterik fermantasyon | 36.899 | 37.963 | +1.063 | +%2,88 |
| 12 | 1.B.2 Petrol ve doğal gaz kaçakları | 3.739 | 4.361 | +622 | +%16,6 |
| 13 | 3.B Gübre yönetimi | 9.359 | 9.899 | +540 | +%5,76 |
| 14 | 5.A Katı atık depolama (CH₄) | 9.050 | 9.472 | +423 | +%4,67 |
| 15 | 4.D Sulak alanlar (yutak ↑) | −349 | −552 | −203 | −%58,1 |
2024 brüt emisyonlarının yüzde 72'si
Enerji, ulusal envanterin omurgası. Beş alt-bileşen toplam 419,9 Mt CO₂eşd. emisyonun nereden geldiğini ortaya koyar.
Dört yapısal sinyal
73,5 Mt'lık sektörün yüzde 52'si tek hayvandan
Tarımdan kaynaklanan toplam emisyonun yüzde 51,6'sı (37,9 Mt) enterik fermantasyondan geliyor. Süt sığırı (15,6 Mt) ve besi sığırı (14,3 Mt) toplamı 29,9 Mt CO₂eşd.'a ulaşıyor — bu değer ulusal toplam emisyonların yüzde 5,8'ine karşılık geliyor.
Koyun popülasyonundan kaynaklı CH₄ emisyonu 6,3 Mt olarak ekleniyor. Gübre yönetimi (3.B) 9,9 Mt düzeyinde; sıvı gübre depolamadan kaynaklı metan ile katı gübre kaynaklı N₂O kategoriye eşit ağırlıkta katkı yapıyor. Tarımsal topraklardan kaynaklı N₂O (3.D) 23,7 Mt'a ulaşıyor.
2035 NDC hedefiyle üç senaryo
2024 envanterinden 2035 hedefine 11 yıl ve 125,6 Mt'lık bir marj var. Hangi yıllık tempoyu sürdürdüğümüze bağlı olarak hedefe yakınsama farklı yıllarda gerçekleşiyor.
| 2024 net emisyonları | 517,4 Mt CO₂eşd. |
| 2035 NDC hedefi (zirve) | 643 Mt CO₂eşd. |
| 2024 ile 2035 hedefi arasındaki fark | −125,6 Mt (hedef altında) |
| 2023 → 2024 gerçekleşen değişim | +31,5 Mt (tek yıllık sıçrama) |
Yorum. 2035 NDC marjı, uzun dönem tempo sürdüğü sürece güvende. 2024 sıçramasının istisnai mi yoksa yeni baseline mi olduğu, 2025–2027 envanter sonuçlarıyla netleşecek.
Beş stratejik öncelik
Türkiye'nin 2024 envanteri, ekonomik büyüme temposunun emisyonlarda durağanlaşma sağlamadığını net biçimde gösteriyor. Beş stratejik çıkarım öne çıkıyor:
- 01Elektrik üretiminin dekarbonizasyonu kritik1.A.1 kategorisi tek başına toplam emisyonların yüzde 31'ini oluşturuyor. Linyit santrallerinin yenilenebilir enerji ve depolama çözümleriyle ikamesi, en yüksek azaltım potansiyeli sunan kanal.
- 02Metan, gizli sıçrama riski taşıyor1.B.1 kategorisindeki yüzde 84 artış, metan kontrolünün artık ertelenemeyeceğini gösteriyor. Türkiye, Global Methane Pledge'a (2030 itibarıyla yüzde 30 azaltım) henüz katılmadı; bu envanter rakamları katılım baskısını artıracak.
- 03Endüstride CCUS ve elektrifikasyon önceliklendirilmeliÇimento, demir-çelik ve kimya birlikte 65,9 Mt'a ulaşıyor. Karbon Sınırında Düzenleme Mekanizması (CBAM) Ocak 2026 itibarıyla tam yürürlükte; söz konusu kalemler ihracat marjları açısından yüksek risk taşıyor.
- 04LULUCF muhasebesi yeniden ele alınmalıHasat edilmiş odunsu ürünler yutağındaki erozyon, sürdürülebilir orman yönetimi pratiklerinin gözden geçirilmesini gerektirebilir. Sulak alan yutağındaki yüzde 58'lik artış ise restorasyon politikalarının erken etkisi olarak yorumlanabilir.
- 052035 NDC marjı korunabilir, ama 2024 sıçraması izlenmeliTürkiye, ikinci güncellenmiş NDC kapsamında 2035 zirve hedefini 643 Mt CO₂eşd. olarak belirledi. 2024 seviyesi (517 Mt) hedefin 126 Mt altında ve hedef yılına 11 yıl kala sağlıklı bir manevra alanı sunuyor. Uzun dönem ortalamaya (yıllık ~9 Mt) yakın bir tempoda emisyonların seyretmesi durumunda hedefin 2035'e dek aşılmaması olasılığı yüksek. Ancak 2024'teki +31,5 Mt'lık tek yıllık sıçrama yapısal hâle gelirse hedefe yakınsama 2030'lu yılların başına çekilebilir; bu nedenle 2025–2027 envanter sonuçları, sıçramanın istisnai mi yoksa yeni baseline mi olduğunu belirleyecek kritik referans.