1,5 °C ile ilgili haberler kafa karıştırabiliyor. Kimi eşiğin çoktan aşıldığını, kimi daha birkaç yıl olduğunu söylüyor. Çoğu zaman ikisi de haklı, çünkü farklı şeyleri ölçüyorlar. Bu farkı daha iyi anlamak için en güncel sıcaklık kayıtlarını, NOAA’nın sera gazı ölçümlerini ve son bilimsel değerlendirmeleri adım adım inceledim. Bu yazı o çalışmanın sonucu. Her sayının yayımlanmış bir kaynağı var; her adım bir hesap makinesiyle tekrarlanabilir.
Okumaktansa sayılarla oynamayı tercih ederseniz, hesabın tamamı Küresel Sera Gazı İzleme sayfamızda canlı çalışıyor; emisyon yolunu sizin belirlediğiniz bir grafik de dahil.
Veriler 7 Kasım 2026 itibarıyladır: NOAA sera gazı kayıtları Haziran–Temmuz 2026’ya, HadCRUT5 sıcaklıkları 2025’e kadar; Indicators of Global Climate Change 2025 değerlendirmesi (Forster vd., 2026) ve Global Carbon Budget 2025 (Friedlingstein vd., 2026). Parantez içindeki aralıklar kaynaktaki gibidir: “olası” %66, “çok olası” %90 olasılık aralığıdır.
Kısaca
HadCRUT5 kaydında 2025, 1850–1900 ortalamasından 1,43 °C daha sıcak çıktı; son on yılın ortalaması 1,29 °C. Doğal inişleri çıkışları ayıklayınca insan kaynaklı kısım yaklaşık 1,37 °C (olası 1,1–1,7 °C) ve her on yılda 0,27 °C artıyor. Dünya yılda 42 milyar ton civarında CO₂ salmaya devam ederse (metan ve öteki sera gazları CO₂-eşdeğeri olarak eklendiğinde yaklaşık 55 milyar ton) bu eğilim 1,5 °C’yi 2030, 2 °C’yi 2049, 3 °C’yi 2086 civarında aşıyor. 1,5 °C’de kalmak için yazı-tura şansı veren karbon bütçesi 2029 içinde, 2 °C’ninki 2050 sonunda bitiyor.
1. Havada gerçekte ne var?
Ölçümlerden başlayalım. NOAA Küresel İzleme Laboratuvarı, şehirlerden ve bacalardan uzak istasyonlarda hava toplar ve bu örneklerden küresel bir aylık ortalama çıkarır. Mevsimsel dalgalanmalar ayıklandığında son değerler şöyle:
| Gaz | Sanayi öncesi (1750) | En güncel (NOAA, 2026) | Artış |
|---|---|---|---|
| Karbondioksit (CO₂) | 278,3 ppm | 427,55 ppm (Tem) | +%53,6 |
| Metan (CH₄) | 729,2 ppb | 1.942,1 ppb (Haz) | +%166 |
| Diazot monoksit (N₂O) | 270,1 ppb | 340,0 ppb (Haz) | +%25,9 |
| Kükürt heksaflorür (SF₆) | ≈ 0 | 12,70 ppt (Haz) | neredeyse tamamen insan kaynaklı |
Sanayi öncesi değerler, IPCC’nin değerlendirdiği değerler (AR6 I. Çalışma Grubu, 2. bölüm). CO₂ kaydında iki şey dikkatimi çekti. 2024’te derişim 3,76 ppm sıçradı; bu, NOAA’nın bugüne kadar kaydettiği en büyük yıllık artış. 2025 daha sakin geçti: 2,06 ppm. Son on yılda ise artış yılda ortalama 2,53 ppm; 1960’lardaki hızın (yılda 0,82 ppm) aşağı yukarı üç katı. (NOAA, 1980 öncesindeki küresel artışı Mauna Loa ve Güney Kutbu ölçümlerinden tahmin ediyor.) “ppm”i biraz daha somut hale getirelim: Global Carbon Budget’ın dönüşümüyle 1 ppm CO₂, 2,124 milyar ton karbon, yani 7,78 milyar ton CO₂ ediyor. 2025 yıllık ortalaması olan 425,6 ppm ile atmosferde yaklaşık 3.310 milyar ton CO₂ var.
2. Ne kadar ısındık, neye göre?
“Sanayi öncesi” kulağa belirsiz geliyor ama IPCC raporlarında net bir anlamı var: küresel ortalamaya yakın bir sıcaklık tahmini için yeterli ölçümün bulunduğu en erken dönem olan 1850–1900’ün ortalaması. Ben HadCRUT5’i kullandım (Morice vd., 2021). Bu veri setini Birleşik Krallık Met Office Hadley Centre ile Doğu Anglia Üniversitesi İklim Araştırma Birimi birlikte yürütüyor; 1850’ye uzanan kara istasyonu ve deniz yüzeyi ölçümlerini bir araya getiriyor. Küçük bir tuzak var: dosyalar sanayi öncesine değil, 1961–1990 ortalamasına göre yayımlanıyor. Bu yüzden ilk iş, seriyi kendi 1850–1900 ortalamasına göre yeniden tabanlamak:
ΔT(yıl) = T(yıl) − T(1850 … 1900) ortalaması
HadCRUT 5.2.0.0’da 1850–1900 ortalaması 1961–1990 ölçeğinde −0,359 °C. Dosya 2025 için +1,073 °C veriyor; sanayi öncesine göre bu 1,073 − (−0,359) = +1,43 °C ediyor. Aynı hesabı her yıl için yapınca kayıtların en sıcak üç yılı 2024 (+1,55 °C), 2023 (+1,48 °C) ve 2025 çıkıyor. 2026’nın ilk dokuz ayının ortalaması +1,49 °C.
Tek bir yılı El Niño ya da La Niña yukarı veya aşağı itebilir; uzun dönemli ısınmada önemli olan çok yılın ortalaması. HadCRUT5’te 2016–2025 on yılı +1,29 °C tutuyor. Dört küresel veri setinin ortalamasını alan Indicators of Global Climate Change (IGCC) değerlendirmesi aynı on yıl için 1,26 °C (çok olası 1,13–1,36 °C) buluyor. Birbirinden bağımsız iki yol, aralarında 0,03 °C fark. Bu bana güven verdi.
Kendiniz deneyin: bu grafik Küresel Sera Gazı İzleme sayfasında etkileşimli. Emisyon kaydırıcılarını oynattığınızda 1,5, 2 ve 3 °C’nin aşılacağı yıllar anında değişiyor. Grafiği paylaştığınızda bağlantı sizin senaryonuzla açılıyor.
Ölçülen sıcaklığın içinde doğal oynaklık da var: El Niño, volkan patlamaları, Güneş döngüsü. IGCC insan kaynaklı sinyali üç bağımsız atıf yöntemiyle ayırıyor ve 2025’teki insan kaynaklı ısınmayı 1,37 °C (olası 1,1–1,7 °C) olarak veriyor. Neden 1,43 °C değil? İki küçük nedeni var. Birincisi, IGCC dört veri setinin ortalamasını alıyor ve bu temelde 2025, 1850–1900’den 1,39 ± 0,13 °C daha sıcak; tek başına HadCRUT5’in biraz altında (aynı temelde 2024 1,51 °C). İkincisi, kalan 0,02 °C doğal oynaklık: IGCC’ye göre 2025, bugünkü zorlanmış ısınma düzeyi için oldukça tipik bir yıldı. IGCC 2025 insan kaynaklı değeri için IPCC’nin 1,5 °C raporundaki eğilim tabanlı tanımı kullanıyor; bu tanım son yıllarda yıllık ortalamayla pratikte aynı sonucu veriyor. 2016–2025 boyunca insan kaynaklı ısınma on yılda 0,27 °C arttı. Beni toplamdan çok dağılım şaşırttı: sera gazları tek başına +1,63 °C ısıtıyor; başta aerosol kirliliği olmak üzere öteki insan etkileri bunu −0,26 °C geri çekiyor.
3. Molekülden watta
Milyonda birkaç yüz molekül neden bu kadar önemli? Çünkü sera gazları, Dünya’nın uzaya geri yaymaya çalıştığı kızılötesi ısıyı soğuruyor; gezegen sonunda Güneş’ten aldığından daha az enerji veriyor. Metrekare başına watt (W m⁻²) ile ölçülen bu farka ışınımsal zorlama deniyor.
IPCC AR6 bunu, ayrıntılı çizgi-çizgi ışınım aktarımı hesaplarına uydurulmuş bağıntılarla hesaplıyor (Meinshausen vd., 2020; AR6 WGI Tablo 7.SM.1). Bu bağıntılar eski raporlardaki daha basit Myhre vd. (1998) formüllerinin yerini aldı; ben de bunları uyguladım. C, M ve N sırasıyla CO₂, CH₄ ve N₂O derişimleri, a–d yayımlanmış katsayılar olmak üzere:
CO₂: SARF = [α(C) + c₁√N] × ln(C / C₀), α(C) = d₁ + a₁(C − C₀)² + b₁(C − C₀)CH₄: SARF = (a₃√M + b₃√N + d₃) × (√M − √M₀)N₂O: SARF = (a₂√C + b₂√N + c₂√M + d₂) × (√N − √N₀)ERF = SARF × (1 + ayarlama): CO₂ +%5, CH₄ −%14, N₂O +%7SF₆: ERF = 0,567 W m⁻² ppb⁻¹ × derişim
Bilim insanlarının CO₂’nin “iki katına çıkmasından” söz etmesinin nedeni, CO₂ terimindeki logaritma: her ek ppm bir öncekinden biraz daha az ısıtıyor. Karekökler ve çapraz terimler doygunluğu ve gazların soğurma bantlarının çakışmasını hesaba katıyor. Bağıntılar stratosfer sıcaklığına göre ayarlanmış zorlamayı (SARF) veriyor; sondaki ayarlama hızlı troposferik tepkileri ekleyerek bunu yüzey sıcaklığını gerçekten belirleyen etkin ışınımsal zorlamaya (ERF) çeviriyor. Hesabı kendiniz yaparsanız dikkat: C₀ = 277,15 ppm, M₀ = 731,41 ppb ve N₀ = 273,87 ppb, 1750 derişimleri değil, bağıntının referans sabitleri. Zorlamanın her zaman 1750’ye göre fark olarak alınmasının nedeni bu: ΔF = F(bugün) − F(1750). SF₆ ppt cinsinden verildiği için 0,567 ile çarpmadan önce 1.000’e bölüp ppb’ye çevirin. Son derişimlerle:
| Gaz | Kullanılan derişim | ERF (AR6 yöntemi) | IGCC 2025 (2025 yılı) |
|---|---|---|---|
| CO₂ | 427,55 ppm | 2,40 W m⁻² | 2,37 W m⁻² |
| CH₄ | 1.942,1 ppb | 0,57 W m⁻² | 0,57 W m⁻² |
| N₂O | 340,0 ppb | 0,23 W m⁻² | 0,23 W m⁻² |
| SF₆ | 12,70 ppt | 0,007 W m⁻² | (halojenli gazlar içinde) |
| Dört gazın toplamı | 3,21 W m⁻² |
Bu sayılara güvenmeden önce iki kez kontrol ettim. CO₂’yi 278,3 ppm’den iki katına çıkarınca 3,75 W m⁻² SARF ve 3,94 W m⁻² ERF çıkıyor; AR6’nın yayımladığı 3,75 ve 3,93 W m⁻² ile yuvarlama farkı içinde aynı. Sonra NOAA’nın 2025 yıllık ortalamalarını (425,62 ppm, 1.936,0 ppb, 338,86 ppb) girdim: 2,37, 0,57 ve 0,23 W m⁻² çıktı, yani IGCC’nin 2025 değerleri iki ondalık basamağa kadar aynı. Tablodaki küçük CO₂ farkı, 2026 ortası derişimlerini kullandığım için. Dört gaz birlikte, tek başına 492 ppm CO₂’nin yapacağı kadar ısıtıyor; bu da CO₂’nin iki katına çıkmasıyla oluşacak zorlamanın şimdiden %82’si.
Değiştirdiğimiz tek şey sera gazları değil. Hava kirliliğindeki ince parçacıklar, yani aerosoller, güneş ışığını yansıtıyor ve bulutları parlatıyor; gezegeni biraz soğutuyor. IGCC’nin 1750–2025 için bütün dengesi şöyle:
Net olarak insan faaliyetleri 3,10 W m⁻² ekliyor (%90 aralık 2,35–3,83). Aerosoller şu an sera gazları ve ozondan gelen pozitif zorlamanın yaklaşık dörtte birini dengeliyor. Hava kalitesi iyileştikçe bu emisyonlar azalıyor ve IGCC bunu 2000’lerden bu yana insan kaynaklı ısınmadaki hızlanmanın başlıca nedeni olarak gösteriyor. Temiz hava ciğerlerimiz için iyi haber; ama farkında olmadan taktığımız bir maskeyi de indiriyor.
4. Wattan dereceye
Watt’ı dereceye çevirmek için iklim duyarlılığı gerekiyor. Denge iklim duyarlılığı (ECS), CO₂ iki katına çıktıktan ve iklim tamamen dengeye geldikten sonra dünyanın ne kadar ısınacağını söylüyor. IPCC AR6’nın en iyi tahmini 3,0 °C (olası 2,5–4,0 °C); CO₂’nin iki katına çıkması 3,93 W m⁻² etkin zorlama üretiyor. Bugünkü net zorlamayı sonsuza dek sabit tutsaydık varacağımız yer:
ΔT_denge = ECS × F / F₂ₓ = 3,0 × 3,10 / 3,93 = 2,37 °C
ECS’nin olası aralığında bu 2,0–3,2 °C; zorlamanın kendi belirsizliği aralığı daha da genişletiyor. Aerosol soğutması olmasa, yalnız dört gaz 3,0 × 3,21 / 3,93 = 2,45 °C verirdi. O halde insan kaynaklı ısınma bugün neden “yalnızca” 1,37 °C? Çünkü fazla ısının büyük kısmını okyanuslar emiyor ve yüzey henüz yetişemedi. Bunu doğrudan ölçebiliyoruz: 2006–2025 ortalamasında Dünya, kaybettiğinden 1,04 W m⁻² (çok olası 0,82–1,25) daha fazla enerji aldı. 1976–1995’te bu değer 0,40 W m⁻² idi.
Bu, 2,4 °C’nin kaçınılmaz olduğu anlamına gelmiyor. Derişimleri bugünkü düzeyde sabit tutsak sıcaklık bir süre daha yavaş yavaş yükselirdi. Ama net CO₂ emisyonları sıfıra inerse, okyanus ve kara karbon emmeyi sürdürdükçe CO₂ derişimi düşmeye başlıyor ve iki etki büyük ölçüde birbirini götürüyor. IPCC AR6, net sıfır CO₂ sonrasındaki ek ısınmayı (“sıfır emisyon taahhüdü”) sıfıra yakın, olası olarak yaklaşık ±0,3 °C içinde değerlendiriyor. Öteki gazlar yine önemli: aerosol kirliliğinin kalkması kısa vadede bir miktar ısınmayı açığa çıkarıyor, metanı azaltmak ise birkaç on yıl içinde ısınmayı aşağı çekiyor. Pratikteki sonuç basit: insan kaynaklı ısınma, net CO₂ emisyonları sıfıra indiğinde büyük ölçüde yükselmeyi bırakıyor; daha önce değil.
5. Peki 2 °C’ye ne zaman varıyoruz?
İşin somutlaştığı yer burası. İklim biliminin en sağlam bulgularından biri, ısınmanın bugüne kadar saldığımız toplam CO₂ ile neredeyse doğru orantılı artması. Bu oranın hantal bir adı var, kümülatif emisyonlara geçici iklim tepkisi (TCRE); IPCC AR6 bunu 1.000 milyar ton CO₂ başına 0,45 °C (olası 0,27–0,63 °C) olarak veriyor. Bundan iki işe yarar sonuç çıkıyor. Emisyonlar sabit kalırsa ısınma aşağı yukarı düz bir çizgide artıyor. Ve her sıcaklık eşiği, hâlâ salabileceğimiz sabit bir CO₂ miktarına karşılık geliyor: “karbon bütçesi”. İki fikri de iki ayrı yöntem olarak kullandım.
A yöntemi: bugünkü hızı izlemek. İnsan kaynaklı ısınma yılda 0,027 °C artıyor; CO₂ emisyonları ise yılda yaklaşık 42 GtCO₂ (IGCC; Global Carbon Budget 2025 için 42,2 GtCO₂ veriyor: 38,1’i fosil yakıtlardan, 4,1’i arazi kullanımı değişiminden). Birini ötekine bölünce etkin bir oran çıkıyor: 0,027 / 42 × 1.000 = 1.000 GtCO₂ başına 0,64 °C. Bu, CO₂’nin tek başına etkisinden (0,45) yüksek, çünkü artan metan ve azalan aerosol soğutması şu anda ısınmaya CO₂ ile birlikte katkı yapıyor. 42 rakamına dair bir not: bu yalnız CO₂. Metan, diazot monoksit ve florlu gazlar CO₂-eşdeğeri olarak eklendiğinde toplam sera gazı emisyonu 2015–2024 ortalamasında yılda 54,6 milyar ton (IGCC). Yöntem CO₂ ile çalışıyor, çünkü karbon bütçeleri ve TCRE bu şekilde tanımlı; öteki gazların etkisi zaten 0,64 katsayısının içinde. Hiçbir şey değişmezse:
T(yıl) = 1,37 °C + 0,64 °C × 2026’dan itibaren toplam CO₂ emisyonu / 1.000 GtCO₂
| Eşik | Hesap (emisyon yılda 42 GtCO₂ sabit) | İlk aşıldığı yıl | Olası ısınma hızına göre aralık |
|---|---|---|---|
| 1,5 °C | (1,5 − 1,37) / 0,027 = 2025’ten 4,8 yıl sonra | 2030 | 2029–2032 |
| 2,0 °C | (2,0 − 1,37) / 0,027 = 23,3 yıl | 2049 | 2041–2057 |
| 3,0 °C | (3,0 − 1,37) / 0,027 = 60,4 yıl | 2086 | 2066 – 2100 sonrası |
“İlk aşıldığı yıl”, değeri eşiği geçen ilk takvim yılıdır: 2 °C için T(2048) = 1,99 °C, T(2049) = 2,02 °C; yani 2025 + 23,3 yıl 2049’a düşüyor. 1,5 °C için bu, IGCC’nin kendi tespitiyle örtüşüyor: bugünkü düzey ve hızla insan kaynaklı ısınma 1,5 °C’ye “2030 yılı civarında” ulaşıyor.
B yöntemi: karbon bütçesini geri saymak. IGCC, her eşiğin altında belirli bir olasılıkla kalmak için 1 Ocak 2026’dan itibaren ne kadar CO₂ salınabileceğini de tahmin ediyor. Bu bütçeler, 2020–2050 arasında metan emisyonlarının yaklaşık yarıya, diazot monoksidinkilerin yaklaşık beşte bir oranında azaldığını varsayıyor. Bugünkü yıllık 42 GtCO₂’ye bölünce:
| Eşik | 2026’dan kalan bütçe (%50 olasılık) | Yılda 42 GtCO₂ ile yıl | Tükendiği yıl |
|---|---|---|---|
| 1,5 °C | 130 GtCO₂ | 3,1 | 2029 |
| 1,7 °C | 500 GtCO₂ | 11,9 | 2037 |
| 2,0 °C | 1.050 GtCO₂ | 25,0 | 2050 |
| 2,5 °C* | ≈ 1.970 GtCO₂ | 46,9 | ≈ 2072 |
| 3,0 °C* | ≈ 2.890 GtCO₂ | 68,8 | ≈ 2094 |
* IGCC bütçeleri 2,0 °C’ye kadar yayımlıyor. 2,5 ve 3,0 °C satırlarını IGCC’nin kendi 1,5→2,0 °C eğimiyle (derece başına 1.840 GtCO₂) uzattım; yaklaşık değer olarak okuyun. Yazı-turadan daha iyi bir şans isterseniz, örneğin %67, 2 °C bütçesi 860 GtCO₂’ye iniyor ve 2046’da bitiyor. Global Carbon Budget 2025 biraz farklı bir yoldan neredeyse aynı yere varıyor (AR6 yönteminin güncellemesiyle önceki IGCC değerlendirmesinin ortalamasını alıyor): 2026 başından ve %50 olasılıkla 1,5, 1,7 ve 2 °C için 170, 525 ve 1.055 GtCO₂; bugünkü emisyonlarla kabaca 4, 12 ve 25 yıl. Aynı çalışma her ek ~180 GtCO₂’nin yaklaşık 0,1 °C ısınma getirdiğini de belirtiyor; bu da IGCC’nin eğimiyle uyumlu.
2 °C’ye kadar iki yöntem neredeyse aynı yılı veriyor (2049’a karşı 2050). 3 °C’de ayrışıyorlar (2086’ya karşı ≈ 2094); bunun başlıca nedeni, bütçelerin metan ve öteki CO₂ dışı emisyonların düştüğünü, A yönteminin ise bugünkü karışımın sürdüğünü varsayması. Bu farkı kendi başına anlamlı buluyorum: kabaca, metanı azaltmanın bize kazandıracağı zaman bu.
6. Veriyle sağlama
Önce fizik, sonra gerçeklik kontrolü. 1979–2025 arasındaki 47 yıl için her yılın küresel CO₂ değerini o yılın sıcaklık sapmasıyla eşleştirince, en küçük kareler doğrusu her 10 ppm için 0,11 °C yükseliyor; r² = 0,90. Daha basit söylersek, CO₂’ye bağlı düz bir doğru bu dönemde yıllık küresel sıcaklıktaki değişimin %90’ını açıklıyor. Korelasyon nedensellik değil; bu doğru, CO₂ ile birlikte büyüyen öteki bütün insan etkilerini de içine alıyor. Nedensel bağ 3. ve 4. bölümdeki fizikten geliyor. Yine de verinin, fiziğin söylediği gibi davrandığını görmek iyi.
7. Tarihleri ne değiştirir?
Bu yılların hiçbiri kesin değil. Bundan sonra emisyonlara ne olacağına bağlılar; ısınma toplam emisyonu izlediği için de azaltımların etkisi sayılara çabuk yansıyor. A yöntemiyle:
- Emisyon yılda 42 GtCO₂’de sabit kalırsa: 2 °C 2049’da, 3 °C 2086’da.
- Emisyon her yıl %3 azalırsa: 2 °C 2065’e kayıyor; ısınma 2100’de yaklaşık 2,2 °C.
- Emisyon her yıl %5 azalırsa: 2 °C’ye hiç varılmıyor; ısınma 1,9 °C dolayında duruyor.
- Emisyon her yıl %7 azalırsa: ısınma 1,75 °C dolayında duruyor.
Bu yolların hepsinde insan kaynaklı eğilim 1,5 °C’yi yine 2030–2031’de geçiyor. Bu, IGCC’nin kalan 1,5 °C bütçesinin bugünkü emisyonlarla yalnızca yaklaşık üç yıl ettiği bulgusuyla tutarlı. Bu on yılın belirleyeceği şey, 1,5 °C’yi ne kadar ve ne süreyle aşacağımız. Kendiniz görebilirsiniz: grafiği emisyonların her yıl %5 azaldığı senaryoyla açın, sonra kaydırıcıları oynatıp karşılaştırın.
Dürüst olmak gerekirse: sınırlar
Senaryo modeli bilerek basit tutuldu: bugünkü gözlenen ısınma hızına ayarlanmış tek bir doğrusal ilişki. Tek ve açıkça yazılmış bir varsayım altında büyüklük sırasını ve zamanlamayı görmek için iyi; Dünya sistemi modellerinin yerine geçmiyor. Karbon bütçeleri yalnız TCRE belirsizliğini içeriyor; IGCC, CO₂ dışı emisyonların ne kadar düştüğüne göre bütçelerin yaklaşık ±200 GtCO₂ farklı olabileceğini belirtiyor. Tek bir yılın 1,5 °C’nin üstünde olması Paris hedefinin aşıldığı anlamına gelmiyor, çünkü IPCC ısınma düzeylerini 20–30 yıllık ortalamalarla değerlendiriyor: 2024 1,5 °C’nin üstündeydi, ama uzun dönemli düzeyin oraya 2030 civarında varması bekleniyor. Buradaki sıcaklık serisi tek bir veri setinden (HadCRUT5) geliyor, IGCC ise dördünün ortalamasını alıyor; aradaki fark yüzde birkaç derece. Son olarak, son yılın sera gazı değerleri geçici; NOAA bunları küçük ölçüde revize edebilir.
Kaynaklar
- Forster, P. M., Walsh, T., Smith, C., vd. (2026). Indicators of Global Climate Change 2025: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence. Earth System Science Data, 18, 3889–3933. doi:10.5194/essd-18-3889-2026
- Friedlingstein, P., O’Sullivan, M., Jones, M. W., vd. (2026). Global Carbon Budget 2025. Earth System Science Data, 18, 3211–3288. doi:10.5194/essd-18-3211-2026
- IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Altıncı Değerlendirme Raporu, I. Çalışma Grubu. Cambridge University Press. 2., 4. ve 7. bölümler ile 7. bölüm ek malzemesi. ipcc.ch/report/ar6/wg1
- Meinshausen, M., Nicholls, Z. R. J., Lewis, J., vd. (2020). The shared socio-economic pathway (SSP) greenhouse gas concentrations and their extensions to 2500. Geoscientific Model Development, 13, 3571–3605. doi:10.5194/gmd-13-3571-2020
- Morice, C. P., Kennedy, J. J., Rayner, N. A., vd. (2021). An updated assessment of near-surface temperature change from 1850: the HadCRUT5 data set. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 126, e2019JD032361. doi:10.1029/2019JD032361. Veri: HadCRUT 5.2.0.0, metoffice.gov.uk/hadobs/hadcrut5
- Lan, X., Tans, P., Thoning, K. W., vd. Trends in globally-averaged CO₂, CH₄, N₂O and SF₆. NOAA Global Monitoring Laboratory. gml.noaa.gov/ccgg/trends (erişim: 7 Kasım 2026)
Bu yazıdaki her hesap, güncel veriyle Küresel Sera Gazı İzleme sayfasında canlı çalışıyor. Yanlış bulduğunuz bir yer olursa gerçekten duymak isterim.