Tahsisat açığı, ek rezerv ve idari para cezaları
Son gözden geçirme: 16 Ekim 2026
TR-ETS’teki yaptırım mantığı AB ETS’ten farklıdır: teslim edilmeyen her tahsisat için ton başına ceza yerine tesis kategorisine bağlı maktu idari para cezası uygulanır ve açık bir sonraki yıla taşınır.
Teslim edilmeyen tahsisat sonraki yıla eklenir
Yükümlülük yılında teslim edilmeyen tahsisat miktarı, bir sonraki yılın (telafi yılı) teslim yükümlülüğüne eklenir (md. 16/2). Doğrulanmış raporda sonradan tespit edilen hata da telafi yılında kapatılır (md. 16/4). Bunu modellemeyen bir bütçe, geçen yılın açığını bu yıl “yok” sayar.
Ek rezerv: son çare
Ek rezerv açık pozisyonu kapatmanın son yoludur ve şartları dardır (md. 16/5-8):
- Yalnızca teslim yükümlülüğü için ve tesisin tahsisat açığı kadar kullanılabilir.
- Alt tesis emisyon yoğunluklarında artış olmaması şarttır.
- Toplam kullanım, Ulusal Tahsisat Planındaki ETS üst sınırının %10’unu geçemez.
- Asgari fiyatı, son üç ayın birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalamalarından yüksek olanın %50 fazlasıdır (md. 16/6).
- Kullanan tesis yükümlülüğünü Aralık ayının son iş gününe kadar kapatır (md. 16/7).
Esneklik mekanizmaları
- Bankalama: tahsisat ilgili uygulama dönemi sonuna kadar geçerlidir; dönem sonunda kalan tahsisat ilga edilir (md. 15/1-2). Bankalama süresini belirlemeye Başkanlık yetkilidir (md. 19/3).
- Ödünç alma: aynı uygulama dönemi içinde mümkündür.
- Karbon kredileri: yalnızca Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde gerçekleşmiş projelerden elde edilen krediler kullanılabilir; kullanım oranını Karbon Piyasası Kurulu belirler (md. 25). Oran ilan edilmeden krediye dayalı bir pozisyon kurulmamalıdır.
- Fiyat aralığı: asgari ve azami tahsisat fiyatını Karbon Piyasası Kurulu ilan eder; bu aralık ek rezerve ve tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizmasına uygulanmaz (md. 21/1-2).
İdari para cezaları
Yaptırımlar tesis kategorisine bağlı maktu tutarlardır ve her yıl yeniden değerleme oranında artar (md. 35). Doğrulanmış raporun süresinde sunulmaması (md. 35/1(a)) ve izinsiz faaliyet (md. 35/1(c)) ayrı yaptırım kalemleridir. ETS kapsamındaki tesisler için raporlama cezası iki katına çıkar.
Sera gazı emisyon izni için geçiş süresi vardır: 2/7/2028’e kadar kapsamdaki işletmelerin izni bulunduğu kabul edilir (Geçici md. 2). Bu tarihten sonra izinsiz faaliyet, kategoriye göre 1.254.900 TL ile 12.549.000 TL arasında idari para cezası doğurur.
CarbonTrack ETS açık ya da fazla pozisyonunuzu, telafi yılı devrini, ek rezerv testini ve ceza bandınızı birlikte gösterir.
Diğer rehberler
Bu rehber TR-ETS Yönetmeliği ve 7552 sayılı İklim Kanunu hükümlerinin bilgilendirme amaçlı özetidir; hukuki görüş değildir. Karbon Piyasası Kurulunun ilan edeceği oran, katsayı ve fiyat aralıkları yayımlandıkça içerik güncellenir. Tesisinize özgü yükümlülükler için Başkanlık görüşü ve akredite doğrulayıcı değerlendirmesi esastır.