GHG Türkiye · Kullanım kılavuzu
Tarım Aracı Kullanım Kılavuzu
Tarım Emisyon Envanteri ve Senaryo Modelleme Aracı
IPCC 2006 Ulusal Sera Gazı Envanterleri Kılavuzu — Cilt 4: Tarım, Ormancılık ve Diğer Arazi Kullanımı (tarım bölümleri)
Bu kılavuz, tarım sektörü sera gazı envanterinin araçta nasıl hazırlanacağını anlatır: hayvan kayıtları ve bölge profili, TÜİK ırk taksonomisi, hayvancılık, çeltik, toprak, kireçleme ve biyokütle yakımı modülleri, CRT Tablo 3 sonuçları, senaryo modellemesi ve raporlama. Kılavuzdaki sayılar ve faktör tabloları aracın hesap motorlarından otomatik üretilir.
- 15
- hesaplama modülü
- 9
- TÜİK ırk satırı
- 23
- gübre yönetim sistemi
- 17
- tarım azaltım seçeneği
- Sürüm
- 1.5
- Son gözden geçirme
- 5 Kasım 2026
- Güncel sürüm
- ghg-turkiye.com/pro/tarim/kilavuz
Bu kılavuz araçla birlikte güncellenir. Sayılar ve faktör tabloları aracın kullandığı kayıtlardan üretilir. En güncel sürüm her zaman yukarıdaki adrestedir.
1Araç hakkında
Tarım aracı; hayvancılık, gübre yönetimi, çeltik, tarımsal topraklar, kireçleme ve üre uygulaması ile biyokütle yakımından kaynaklanan CH₄, N₂O ve CO₂ emisyonlarını IPCC 2006 Kılavuzları Cilt 4 yöntemleriyle hesaplar. Ulusal ve bölgesel envanter ekipleri, tarım kuruluşları ve büyük işletmeler için tasarlanmıştır. Sonuçlar UNFCCC CRT Tablo 3 yapısında birleşir ve senaryo modülünde ileriye taşınır.
| Modül | CRT | Yöntem kaynağı | Lisanssız erişim |
|---|---|---|---|
| Enterik Fermantasyon | 3A1 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 10.3 | Açık |
| Gübre Yönetimi CH₄ | 3A2 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 10.4 | Lisans gerekir |
| Gübre Yönetimi N₂O | 3A2 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 10.5 | Lisans gerekir |
| Çeltik Tarımı CH₄ | 3C7 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 5.5 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Sentetik N Gübre | 3C4a | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Organik N Girdileri | 3C4b | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Mera İdrar ve Dışkı | 3C4c | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Bitki Artıkları | 3C4d | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Mineralizasyon | 3C4e | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Organik Topraklar | 3C4f | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Tarımsal Topraklar — Dolaylı N₂O | 3C5 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.2 | Lisans gerekir |
| Kireçleme ve Üre CO₂ | 3C2–3C3 | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 11.3–11.4 | Lisans gerekir |
| Savana ve Çayır Yakımı | 3C1c | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 6.3.4 ve Denklem 2.27 | Lisans gerekir |
| Anız Yakımı | 3C1b | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 5.2.4 ve Denklem 2.27 | Lisans gerekir |
| Sulak Alan Biyokütle Yakımı | 3C1d | IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 2, Denklem 2.27 | Lisans gerekir |
| Envanter | CRT Tablo 3 | UNFCCC CRT Tablo 3 | Açık |
2Hızlı başlangıç
- 1
Envanter profilini doldurun
Başlangıç ekranında raporlayan kurumu, envanter sınırını ve ülkeyi girin.
- 2
Analiz yılını ve GWP setini belirleyin
Yıl veya yıllar ekleyin; AR4, AR5 veya AR6’yı seçip onaylayın.
- 3
Hayvan sayılarını girin
Enterik Fermantasyon sayfasında her hayvan için yıllık ortalama sayıyı girin ya da hayvan listesini Excel’den içe aktarın. Aynı liste gübre modüllerinde de kullanılır.
- 4
Gübre yönetim sistemlerini dağıtın
Gübre CH₄ ve N₂O sayfalarında her hayvanın gübresinin hangi sistemlerde tutulduğunu yüzde olarak girin.
- 5
Toprak, çeltik, kireç ve yakım verilerini girin
Tarımsal Topraklar menüsünde her alt kategori (sentetik gübre, organik girdiler, mera, bitki artıkları, mineralizasyon, organik topraklar, dolaylı N₂O) ayrı sayfadır. Gübre ve mera azotu hayvan kayıtlarından otomatik gelir; diğer girdileri ilgili sayfaya ekleyin.
- 6
Envantere ekleyin
Her sayfada alt çubuktaki Envantere Ekle ile sonucu seçili yıla kaydedin.
- 7
Sonuçları kontrol edip dışa aktarın
Sonuçlar modülünde CRT Tablo 3’ü inceleyin; PDF veya Excel olarak indirin.
3Başlangıç ekranı ve temel ayarlar
| Ayar | Ne belirler |
|---|---|
| Envanter profili | Raporlayan kurum, envanter sınırı ve ülke. Rapor başlığında ve PDF künyesinde kullanılır; beş sektör aracında ortaktır. |
| Analiz yılı | Hesapların kaydedileceği yıl veya yıllar. Hayvan kayıtları yıl bazında tutulur. |
| GWP versiyonu | CH₄ ve N₂O’nun CO₂ eşdeğerine çevrilmesinde kullanılan set. Sonradan değiştirilirse tüm hesaplar yenilenir. |
| Kademe (Tier) | Sayfanın üstünden seçilir ve her modül kendi seçimini saklar (Tarımsal Topraklar alt sayfaları tek seçimi paylaşır); hayvancılıkta kademe her hayvan için ayrı seçilir. |
| IPCC kılavuz sürümü | IPCC 2006 (varsayılan) veya 2019 İyileştirmesi. Hayvancılık, çeltik, tarımsal topraklar, savana ve anız yakımı varsayılanlarını değiştirir; kireçleme/üre ve sulak alan yakımını etkilemez. Seçim enerji ve AKAKDO araçlarıyla ortaktır. |
| Gaz | AR4 | AR5 | AR6 |
|---|---|---|---|
| CO₂ | 1 | 1 | 1 |
| CH₄ (fosil) | 25 | 28 | 29,8 |
| CH₄ (biyojenik) | 25 | 28 | 27 |
| N₂O | 298 | 265 | 273 |
4Hayvan kayıtları ve bölge profili
Enterik Fermantasyon, Gübre Yönetimi CH₄ ve Gübre Yönetimi N₂O modülleri tek bir hayvan listesini paylaşır. Hayvan sayısı, canlı ağırlık ve hayvan karakteristikleri bir kez girilir; üç modül de aynı veriyi kullanır. Brüt enerji alımı (GE) tek yerde hesaplanır: enterik CH₄ (Denklem 10.21), gübre uçucu katısı VS (Denklem 10.24) ve yem alımına dayalı Nex (Denklem 10.31–10.33) aynı GE’yi kullanır. Gübre ve mera azotu ayrıca Tarımsal Topraklar sayfalarına aktarılır.
- Ana tür ve alt satırlar: bir türü ana satıra tek ortalama olarak ya da alt satırlara (ırk veya alt grup) ayrıntılı girebilirsiniz. Alt satırlarda veri varsa ana satır kilitlenir ve sıfır sayılır; çifte sayım hesap yolunda da engellenir. Süt Sığırı alt satırları TÜİK sınıflamasına göre Kültür, Melez ve Yerli ırklardır. Baş sayısı alanları tam sayıdır: 386.381 ya da =386.381+133.652 gibi binlik ayraçlı girişler doğru okunur.
- Hayvan ve modül bazında kademe: her hayvan için kademe her modülde ayrı seçilir; örneğin enterikte Tier 1, gübre CH₄’te Tier 2 olabilir. Hayvan karakteristikleri (canlı ve olgun ağırlık, günlük artış, gebelik, süt verimi, yağ oranı, sindirilebilirlik DE) üç modülün Tier 2 panelinde de görünür ve ortaktır. GE bunlardan Denklem 10.16 ile hesaplanır; yem verisi olan kullanıcı GE’yi elle de girebilir. IPCC 2006 at, katır/eşek, deve, domuz ve kanatlılar için Denklem 10.16 katsayısı vermediğinden bu türlerde GE elle girilir.
- Toplu içe aktarma: hayvan listesini Excel’den bir kez yükleyin, üç modül de görür. Yalnızca dosyada geçen hayvanlar güncellenir; eşleşmeyen adlar için uydurma faktörle yeni hayvan oluşturulmaz, satır atlanır ve bildirilir.
5Türkiye ırk taksonomisi
| Irk | Enterik CH₄ (kg/baş/yıl) | Gübre CH₄ (kg/baş/yıl) | Nex (kg N/baş/yıl) |
|---|---|---|---|
| Süt Sığırı — Kültür Irk (Holstein, Simmental, Jersey) | 115,0 | 15,00 | 110,0 |
| Süt Sığırı — Melez | 85,0 | 9,00 | 80,0 |
| Süt Sığırı — Yerli (Bülandır, Güney Anadolu Kırmızısı, Yerli Kara) | 60,0 | 4,50 | 45,0 |
| Sığır — Diğer (Et Sığırı / Sütsüz) | 58,0 | 9,00 | 55,0 |
| Manda (Anadolu Mandası) | 55,0 | 3,00 | 50,0 |
| Koyun — Yerli (Akkaraman, Morkaraman, İvesi, Kara Dağlıç) | 8,0 | 0,19 | 12,0 |
| Koyun — Merinos (Karacabey, Türk Merinosu) | 8,5 | 0,20 | 13,0 |
| Keçi — Kıl Keçisi | 5,0 | 0,18 | 16,0 |
| Keçi — Tiftik (Ankara Keçisi) | 5,5 | 0,19 | 17,0 |
At, katır/eşek, deve, domuz ve kümes hayvanları IPCC varsayılanlarıyla listede yer alır. Kanatlıların enterik faktörü sıfırdır; yalnızca gübre emisyonları hesaplanır.
6Enterik fermantasyon (3A1)
| Kademe | Yöntem |
|---|---|
| Tier 1 | Hayvan sayısı × IPCC varsayılan emisyon faktörü (kg CH₄/baş/yıl), bölge ve gelişmişlik bağlamına göre (Tablo 10.10–10.11). |
| Tier 2 | Brüt enerji alımı (GE) ve metan dönüşüm oranı (Ym) ile hayvana özgü faktör (Denklem 10.21). GE; bakım, büyüme, süt ve iş gibi enerji ihtiyaçlarından türetilir. |
| Tier 3 | Doğrudan ölçüm veya model gerektirir; bu veri girilmediğinde araç Tier 2 sonucunu kullanır. |
EF (Tier 2) = GE × (Ym / 100) × 365 / 55,65CH₄ = Σ Hayvan sayısı × EF| Bölge | Süt sığırı | Süt verimi (kg/yıl) | Diğer sığır |
|---|---|---|---|
| Kuzey Amerika | 128 | 8.400 | 53 |
| Batı Avrupa | 117 | 6.000 | 57 |
| Doğu Avrupa | 99 | 2.550 | 58 |
| Okyanusya | 100 | 2.200 | 60 |
| Latin Amerika | 72 | 800 | 56 |
| Afrika | 46 | 475 | 31 |
| Orta Doğu | 46 | 475 | 31 |
| Asya | 68 | 1.650 | 47 |
| Hint Alt Kıtası | 58 | 900 | 27 |
| Hayvan | Gelişmiş ülke | Gelişmekte olan ülke |
|---|---|---|
| Manda | 55 | 55 |
| Koyun | 8 | 5 |
| Keçi | 5 | 5 |
| Deve | 46 | 46 |
| At | 18 | 18 |
| Katır/Eşek | 10 | 10 |
| Geyik | 20 | 20 |
| Ren Geyiği | 20 | 20 |
| Alpaka | 8 | 8 |
| Domuz | 2 | 1 |
7Gübre yönetimi CH₄ (3A2)
Gübrenin depolanması ve işlenmesi sırasında anaerobik koşullarda oluşan metanı hesaplar. Her hayvanın gübresi 23 gübre yönetim sistemi (GYS) arasında yüzde olarak dağıtılır (Ek A).
| Kademe | Yöntem |
|---|---|
| Tier 1 | Hayvan sayısı × bölge ve sıcaklık bandına göre IPCC varsayılan faktörü (kg CH₄/baş/yıl). |
| Tier 2 / 3 | Uçucu katı atımı (VS) × maksimum metan kapasitesi (B₀) × sisteme ve iklime göre metan dönüşüm faktörü (MCF) (Denklem 10.23–10.24). VS, enterik fermantasyonla aynı GE’den hesaplanır: VS = [GE × (1 − DE/100) + UE × GE] × (1 − ASH) / 18,45. |
EF = (VS × 365) × B₀ × 0,67 × Σ (MCF_S,k / 100 × GYS payı_S,k)8Gübre yönetimi N₂O (3A2)
Gübrenin depolanması sırasında azottan oluşan doğrudan N₂O ile uçuculaşma ve yıkanma yoluyla oluşan dolaylı N₂O’yu hesaplar. Birincil veri, hayvan başına azot atımı (Nex) ve GYS dağılımıdır.
N₂O doğrudan = Σ (Sayı × Nex × GYS payı × EF₃) × 44/28N₂O dolaylı = (N_uçucu × EF₄ + N_yıkanan × EF₅) × 44/28| Yöntem | Hesap |
|---|---|
| Canlı ağırlık × N atım oranı (varsayılan) | Nex = Nrate × (canlı ağırlık / 1000) × 365 (Denklem 10.30). Canlı ağırlık Enterik Fermantasyon ile ortaktır; Nrate girilmezse seçili IPCC bölgesinin Tablo 10.19 değeri kullanılır, böylece Tier 2/3 seçildiği anda Nex hesaplanır. |
| Yem alımı | N alımı = GE / 18,45 × (ham protein % / 100) / 6,25 (Denklem 10.32). Sığır ve mandada Nex = (N alımı − süt ve canlı ağırlık artışıyla tutulan N) × 365 (Denklem 10.33); diğer türlerde Nex = N alımı × (1 − Tablo 10.20 tutulma oranı) × 365. Ham protein girilmezse Denklem 10.30 kullanılır. |
| Sabit Nex değeri | Elle girilen ya da TÜİK Nex değeri, Tier 1’deki gibi. |
9Çeltik tarımı (3C7)
Su altındaki çeltik tarlalarında organik maddenin anaerobik ayrışmasından oluşan metanı hesaplar. Tarla alt birimlere ayrılabilir; her birinde 7 sezon içi su rejimi, 5 sezon öncesi su durumu ve 5 organik düzenleyici seçeneği bulunur.
CH₄ = Σ EF_günlük × Ekim süresi (gün) × Alan (ha)EF_günlük = EFc × SFw × SFp × SFo × SFs,r| Kademe | Yöntem |
|---|---|
| Tier 1 | IPCC varsayılan EFc ve ölçekleme faktörleri. |
| Tier 2 | Ülkeye özgü EFc ve ölçekleme faktörleri. |
| Tier 3 | Doğrudan ölçülen günlük faktör (kg CH₄/ha/gün); ölçekleme atlanır. |
10Tarımsal topraklar N₂O (3C4–3C5)
Yönetilen topraklara giren azottan oluşan doğrudan (3C4) ve dolaylı (3C5) N₂O’yu hesaplar. Girdiler: sentetik gübre (F_SN), uygulanan organik gübre ve kompost (F_ON), ürün artıkları (F_CR), toprak organik maddesinin mineralleşmesi (F_SOM), merada bırakılan dışkı ve idrar (F_PRP) ve işlenen organik topraklar.
N₂O doğrudan = [(F_SN + F_ON + F_CR + F_SOM) × EF₁ + F_PRP × EF₃PRP + Organik toprak alanı × EF₂] × 44/28N₂O dolaylı = [(F_SN × Frac_GASF + (F_ON + F_PRP) × Frac_GASM) × EF₄ + N_toplam × Frac_LEACH × EF₅] × 44/28| Katsayı | Kapsam | 2006 | 2019 |
|---|---|---|---|
| EF₁ | Gübre, artık ve mineralleşen N | 0,010 | 0,010 (ıslak, sentetik 0,016 · kuru 0,005) |
| EF₁FR | Sulu çeltik | 0,003 | 0,004 |
| EF₃PRP,CPP | Mera — sığır, kanatlı, domuz | 0,020 | 0,004 |
| EF₃PRP,SO | Mera — koyun ve diğer | 0,010 | 0,003 |
| EF₄ | Atmosferik birikim | 0,010 | 0,010 |
| EF₅ | Yıkanma ve yüzey akışı | 0,008 | 0,011 |
| Frac_GASF | Sentetik gübreden uçuculaşma | 0,10 | 0,11 |
| Frac_GASM | Organik gübreden uçuculaşma | 0,20 | 0,21 |
| Frac_LEACH | Yıkanan N payı (ıslak iklim) | 0,30 | 0,24 |
| Frac_LEACH | Yıkanan N payı (kurak, sulanmayan) | 0,00 | 0,00 |
11Kireçleme ve üre CO₂ (3C2–3C3)
CO₂ (kireç) = (Kalker × 0,12 + Dolomit × 0,13) × 44/12CO₂ (üre) = Üre × 0,20 × 44/1212Biyokütle yakımı (3C1)
L_yangın = A × M_B × C_f × G_ef × 10⁻³| Modül | CRT | Girdiler |
|---|---|---|
| Savana ve çayır yakımı | 3C1c | Yanan alan ve bitki örtüsü türü; 4 vejetasyon tipi için IPCC M_B × C_f varsayılanı (Tablo 2.4). |
| Anız yakımı | 3C1b | Ürün üretimi × artık/ürün oranı (RPR) × kuru madde oranı × yakılan pay × C_f; 17 ürün tanımlı. C_f Tablo 2.6’dan (buğday 0,90; mısır, çeltik, şeker kamışı 0,80). Yakılan pay ülkeye özgü faaliyet verisidir ve her kademede girilir; Türkiye tahmini yalnız envanter ülkesi Türkiye ise varsayılandır. |
| Sulak alan biyokütle yakımı | 3C1d | Sulak alana dönüştürülen arazide yanan alan, M_B ve C_f (Tablo 2.6); önceki arazi kullanımı isteğe bağlı. |
Anız yakımında tanımlı ürünler: Buğday Sapı, Arpa Sapı, Çeltik Sapı (Anız), Mısır Sapı, Pamuk Sapı, Ayçiçeği Sapı, Şeker Kamışı (Yaprak), Şeker Pancarı (Yaprak/Sap), Soya Sapı, Tütün Sapı, Diğer Tahıllar (Yulaf, Çavdar, v.b.), Yulaf Sapı, Çavdar Sapı, Nohut Sapı, Mercimek Sapı, Kuru Fasulye Sapı, Patates (Sap/Yaprak).
13Sonuçlar ve CRT Tablo 3
Envantere eklenen sonuçlar Sonuçlar modülünde CRT Tablo 3 yapısında birleşir: hayvancılık (3A), tarımsal topraklar ve diğer kaynaklar (3C) ile tarım sektörü toplamı. Değerler gaz bazında ve seçili GWP ile CO₂ eşdeğeri olarak gösterilir.
| Görünüm | İçerik |
|---|---|
| Özet | Seçili yılın toplamları ve kategori payları |
| Tablo | CRT Tablo 3 dökümü: kategori bazında CH₄, N₂O, CO₂ ve CO₂e |
| Trend | Kayıtlı yıllar arasında CO₂e karşılaştırması |
| Karşılaştırma | Seçili yılın kategori kırılımı |
14Senaryo modellemesi
Senaryo modülü, envantere kaydedilen tarım sonuçlarını baz alarak ileriye dönük projeksiyon üretir; boş bir envanterle senaryo kurulamaz.
- BAU (mevcut eğilim) senaryosu: büyüme oranıyla veya yıl bazlı faaliyet projeksiyonuyla kurulur.
- Azaltım senaryosu: 17 tarım azaltım seçeneğinden (Ek B) seçtiğiniz önlemlerle hedef yıllardaki sapmayı gösterir. Seçenekler enterik metan, gübre yönetimi, gübre azotu, çeltik su yönetimi ve tarımsal enerji kullanımını kapsar.
- Kilometre taşları arasındaki yıllar seçtiğiniz yöntemle doldurulur: doğrusal, üstel, S-eğrisi, polinom, basamak veya özel.
- Çıktılar: senaryo karşılaştırma tablosu ve patika grafikleri (Excel ve PNG).
15Kaydetme, içe aktarma ve dışa aktarma
| İşlem | Nerede | Açıklama |
|---|---|---|
| Envantere Ekle | Alt çubuk | Çalışma sayfasının sonucunu seçili yıla kaydeder. |
| Kaydet / Oturumlar | Üst araç çubuğu | Oturumu tarayıcınıza kaydeder; klasör simgesi önceki oturumları açar. |
| Çalışma dosyası (.ghgwork) | Oturumlar | Tüm girişleri dosya olarak indirir; başka bir cihazda içe aktarılır. |
| Hayvan listesi içe aktarma | Hayvancılık sayfaları | Hayvan sayılarını Excel’den tek seferde üç modüle yükler. |
| Excel/CSV şablonu | Çeltik, topraklar, savana, anız | Toplu veri girişi için şablonu indirip doldurduktan sonra geri yükleme. |
| PDF raporu ve Excel | Sonuçlar | Künyeli CRT Tablo 3 raporu ve çalışma kitabı. |
Deneme ve lisanssız kullanımda hesaplayabilir, kaydedebilir ve raporu filigranlı PDF olarak önizleyebilirsiniz. Excel, görsel ve filigransız PDF çıktıları ücretli lisans gerektirir. Çalışma dosyaları ve boş içe aktarma şablonları bu kısıtın dışındadır.
16Adım adım örnekler
Örnek 1 — Süt çiftliği, enterik CH₄, Tier 1. 1.000 baş Süt Sığırı — Kültür Irk (Holstein, Simmental, Jersey), TÜİK faktörüyle.
CH₄ = 1.000 baş × 115,0 kg/baş/yıl = 115,0 t CH₄CO₂e (AR5) = 115,0 × 28 = 3.220 t CO₂eÖrnek 2 — Tarla, sentetik azotlu gübre, Tier 1. Yılda 10.000 kg N uygulanıyor; yalnızca doğrudan N₂O gösterilmiştir.
N₂O-N = 10.000 kg N × 0,01 = 100 kg N₂O-NN₂O = 100 × 44/28 = 0,157 t N₂OCO₂e (AR5) = 0,157 × 265 = 41,6 t CO₂eÖrnek 3 — Kireçleme ve üre. Yılda 100 t kalker ve 200 t üre uygulanıyor.
CO₂ (kireç) = 100 t × 0,12 × 44/12 = 44,0 t CO₂CO₂ (üre) = 200 t × 0,20 × 44/12 = 146,7 t CO₂17Doğrulama ve kalite kontrol
| Kontrol | Beklenti |
|---|---|
| GYS dağılımı | Her hayvan için yüzdelerin toplamı %100 |
| Ana tür / alt satır | Bir tür için veri ya ana satırda ya alt satırlarda; kilit uyarısını kontrol edin |
| Hayvan sayısı | Yıllık ortalama mevcut (yıl sonu sayısı değil) |
| Toprak azotu | F_ON ve F_PRP hayvan kayıtlarından gelir; aynı azotu elle tekrar girmeyin |
| Kategori sınırı | Tarımsal yakıt yanması enerjide (1A4c), toprak karbonu AKAKDO’da |
| Yıllar arası trend | Ani sıçramalar gerekçelendirilmeli |
18Sık karşılaşılan sorunlar
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Ana satır gri ve sıfır | Alt satırlarda veri var (çifte sayım kilidi) | Beklenen davranış; ya ana satırı ya alt satırları kullanın |
| Gübre emisyonu sıfır | GYS dağılımı girilmemiş | Gübre sayfasında her hayvan için sistem paylarını girin |
| Biyogaz düşümü görünmüyor | Satır Tier 1’de | Geri kazanım VS temelli; ilgili satırları Tier 2/3 yapın |
| Toprak N₂O beklenenden yüksek | Gübre azotu elle de girilmiş | F_ON otomatik gelir; elle girilen tekrarı silin |
| İçe aktarmada satır atlandı | Hayvan adı eşleşmedi | Dosyadaki adı listedeki adla eşleştirin |
| Modül veya kademe kilitli | Lisans ya da deneme sınırı | Plan ayrıntıları için fiyatlandırma sayfasına bakın |
19Sözlük
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| GE | Brüt enerji alımı (MJ/baş/gün) |
| Ym | Brüt enerjinin metana dönüşen yüzdesi |
| VS | Uçucu katı: gübredeki organik madde (kg/baş/gün) |
| B₀ | Gübrenin maksimum metan üretme kapasitesi (m³ CH₄/kg VS) |
| MCF | Metan dönüşüm faktörü: sisteme ve iklime göre gerçekleşen pay |
| GYS | Gübre yönetim sistemi |
| Nex | Hayvan başına yıllık azot atımı (kg N) |
| F_SN / F_ON / F_CR / F_PRP | Sentetik, organik, ürün artığı ve mera kaynaklı azot girdileri |
| EFc | Çeltik için sürekli su altında, düzenleyicisiz temel günlük metan faktörü |
| M_B / C_f | Yanmaya hazır biyokütle / yanma faktörü |
| CRT | Common Reporting Format: UNFCCC ortak raporlama formatı |
20Kaynaklar
- IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Volume 4: AFOLU — Bölüm 2, 5, 10 ve 11.
- IPCC (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines, Volume 4.
- IPCC AR4 WG1 Tablo 2.14, AR5 WG1 Tablo 8.7, AR6 WG1 Tablo 7.SM.7 — GWP100 değerleri.
- TÜİK (2024). Türkiye Ulusal Sera Gazı Envanteri Raporu (NIR), Annex 3.A.
- TÜİK. Hayvancılık İstatistikleri 2022.
Ek A — Gübre yönetim sistemleri
| No | Sistem |
|---|---|
| 1 | Otlak/Mera |
| 2 | Günlük Yayma |
| 3 | Katı Depolama |
| 4 | Kuru Avlu |
| 5 | Sıvı/Çamur — Kabuklu |
| 6 | Sıvı/Çamur — Kabuksuz |
| 7 | Açık Anaerobik Lagün |
| 8 | Çukur Depolama (<1 ay) |
| 9 | Çukur Depolama (>1 ay) |
| 10 | Anaerobik Sindirici |
| 11 | Tezek (Yakıt olarak) |
| 12 | Derin Altlık (<1 ay) |
| 13 | Derin Altlık (>1 ay) |
| 14 | Kompostlama — Kapalı Hazne |
| 15 | Kompostlama — Statik Yığın |
| 16 | Kompostlama — Yoğun Windrow |
| 17 | Kompostlama — Pasif Windrow |
| 18 | Kümes — Altlıklı |
| 19 | Kümes — Altlıksız |
| 20 | Aerobik Arıtma (eski) |
| 21 | Aerobik Arıtma — Zorlamalı Hava |
| 22 | Aerobik Arıtma — Doğal Hava |
| 23 | Aerobik Lagün |
Ek B — Tarım azaltım seçenekleri
| Kod | Önlem | CRT | Tipik azaltım |
|---|---|---|---|
| A01 | Metan İnhibitörleri (3-NOP / Bovaer) | 3A1 | 20–35 % |
| A02 | Genetik Islah ile İyileştirilmiş Hayvan Verimliliği | 3A1 | 10–20 % |
| A03 | Yem Kalitesi İyileştirme | 3A1 | 5–15 % |
| A04 | Sürü Büyüklüğü Optimizasyonu | 3A1 | 10–30 % |
| A05 | Gübre Biyogaz Tesisi | 3A2 | 60–80 % |
| A06 | Gübre Kompostlama | 3A2 | 40–60 % |
| A07 | Gübre Depolama Örtüleme | 3A2 | 30–50 % |
| A08 | Hassas Gübre Uygulaması | 3C4-5 | 15–30 % |
| A09 | Nitrifikasyon İnhibitörleri | 3C4-5 | 30–50 % |
| A10 | Yavaş Salınımlı Gübreler | 3C4-5 | 20–35 % |
| A13 | Organik Tarım Geçişi | 3C4-5 | 10–20 % |
| A14 | AWD — Alternatif Islak ve Kuru Sulama | 3C7 | 30–50 % |
| A15 | SRI (Yoğun Çeltik Yetiştiriciliği) | 3C7 | 20–40 % |
| A16 | Saman Yönetimi (Çeltik) | 3C7 | 10–20 % |
| A19 | Üre Kullanımının Azaltılması | 3C3 | 10–30 % |
| A17 | Tarım Makineleri Elektrifikasyonu | 1A4c | 30–60 % |
| A18 | Güneş Enerjili Sulama | 1A4c | 40–80 % |
Sürüm geçmişi
| 5 Kasım 2026 | Kademe seçimi modül bazında saklanıyor; Envantere Ekle artık gizli sayfaları açık sayfanın kademesiyle kaydetmiyor. Kurak ve sulanmayan bölgelerde Frac_LEACH 0 (IPCC 2006 Tablo 11.3 notu; önceki 0,05 hatalıydı), kullanıcı değeri 0,8’e kadar. Gübre depolamasında yıkanma 2006’da 0 (IPCC varsayılan vermez), 2019’da Tablo 10.22. Doğal havalandırmalı aerobik arıtmada EF₃ 0,01. Sulak alan yakımı taslakları çalışma dosyasına yazılıyor. Anız yakımında faaliyet verisi yakılan artık kuru maddesi (t); buğday artığı C_f 0,90 (Tablo 2.6); yakılan pay her kademede girilir ve Türkiye tahmini yalnız envanter ülkesi Türkiye ise uygulanır. |
| 3 Kasım 2026 | Çalışma sayfaları, sonuç panelleri ve envanter tabloları sayıları aracın dilinde gösteriyor (Türkçede 1.234,56, İngilizcede 1,234.56); envanter tablolarında her satır dört ondalıklı. |
| 28 Ekim 2026 | Tarımsal Topraklar menüde ayrı kategori oldu; yedi alt kategori (3C4a–f, 3C5) ayrı sayfada. GE hayvan bazında tek yerde hesaplanıyor ve enterik, gübre CH₄ ve gübre N₂O aynı değeri kullanıyor; gübre N₂O için yem alımına dayalı Nex yöntemi (Denklem 10.31–10.33) eklendi. Tier 2/3’te Nex artık varsayılan olarak Denklem 10.30 ile, enterikteki canlı ağırlık ve Tablo 10.19 N atım oranından hesaplanıyor. |
| 26 Ekim 2026 | Yerli ırk Süt Sığırı alt satırı olarak gösteriliyor (önceden Diğer Sığır altındaydı); baş sayısı alanlarında binlik ayraçlı giriş notu eklendi. |
| 23 Ekim 2026 | UNFCCC tablolarının adı güncel terimle CRT (Ortak Raporlama Tabloları) olarak yazıldı; araç arayüzü ve raporlarla aynı. |
| 17 Ekim 2026 | İlk sürüm. |