Sürüm 1.0 · Son gözden geçirme 17 Ekim 2026

Yazdırma penceresinde hedef olarak “PDF olarak kaydet”i seçin.

GHG Türkiye · Kullanım kılavuzu

Atık Aracı Kullanım Kılavuzu

Atık Emisyon Envanteri ve Senaryo Modelleme Aracı

IPCC 2006 Ulusal Sera Gazı Envanterleri Kılavuzu — Cilt 5: Atık

Bu kılavuz, atık sektörü sera gazı envanterinin araçta nasıl hazırlanacağını anlatır: ülke profili ve Türkiye atık paketi, katı atık depolamada birinci dereceden bozunma (FOD) modeli ve geçmiş seri tahmini, biyolojik arıtma, yakma ve açık yakma, evsel ve endüstriyel atıksu, CRF Tablo 5 sonuçları, senaryo modellemesi ve raporlama. Kılavuzdaki sayılar ve faktör tabloları aracın hesap motorlarından otomatik üretilir.

4
hesaplama modülü
215
ülke profili
15
evsel atıksu arıtma yolu
16
atık azaltım seçeneği
Sürüm
1.0
Son gözden geçirme
17 Ekim 2026
Güncel sürüm
ghg-turkiye.com/hesaplayici/atik/kilavuz

Bu kılavuz araçla birlikte güncellenir. Sayılar ve faktör tabloları aracın kullandığı kayıtlardan üretilir. En güncel sürüm her zaman yukarıdaki adrestedir.

1Araç hakkında

Atık aracı; katı atık depolama, kompostlama ve anaerobik çürütme, atık yakma ve açık yakma ile evsel ve endüstriyel atıksudan kaynaklanan CH₄, N₂O ve fosil CO₂ emisyonlarını IPCC 2006 Kılavuzları Cilt 5 yöntemleriyle hesaplar. Ulusal ve bölgesel envanter ekipleri, belediyeler ve atık yönetim işletmeleri için tasarlanmıştır. Sonuçlar UNFCCC CRF Tablo 5 yapısında birleşir ve senaryo modülünde ileriye taşınır.

Modüller ve kapsadıkları IPCC bölümleri
ModülCRFYöntem kaynağıLisanssız erişim
Katı Atık Bertarafı (SWDS)5AIPCC 2006 Cilt 5, Bölüm 3Açık
Biyolojik Arıtma5BIPCC 2006 Cilt 5, Bölüm 4Lisans gerekir
Yakma ve Açık Alan Yakımı5CIPCC 2006 Cilt 5, Bölüm 5Lisans gerekir
Atıksu Arıtma ve Deşarjı5DIPCC 2006 Cilt 5, Bölüm 6Lisans gerekir
EnvanterCRF Tablo 5UNFCCC CRF Tablo 5Açık

2Hızlı başlangıç

  1. 1

    Envanter profilini doldurun

    Başlangıç ekranında raporlayan kurumu, envanter sınırını ve ülkeyi girin.

  2. 2

    Analiz yılını ve GWP setini belirleyin

    Yıl veya yıllar ekleyin; AR4, AR5 veya AR6’yı seçip onaylayın.

  3. 3

    Ülke profilini kontrol edin

    Katı atık sayfasındaki ülke seçici atık üretim hızını, bileşimi ve iklim kuşağını; atıksu sayfasında protein ve BOD değerlerini doldurur.

  4. 4

    Depolanan atık serisini girin

    FOD modeli için yıllık depolanan atık miktarlarını girin; eksik geçmiş yılları geriye dönük tahmin paneliyle doldurun.

  5. 5

    Diğer modülleri doldurun

    Kompostlanan ve çürütülen atık, yakılan atık türleri ile atıksu nüfusu ve arıtma yollarını girin.

  6. 6

    Envantere ekleyin

    Her sayfada alt çubuktaki Envantere Ekle ile sonucu seçili yıla kaydedin.

  7. 7

    Sonuçları kontrol edip dışa aktarın

    Sonuçlar modülünde CRF Tablo 5’i inceleyin; PDF veya Excel olarak indirin.

3Başlangıç ekranı ve temel ayarlar

AyarNe belirler
Envanter profiliRaporlayan kurum, envanter sınırı ve ülke. Rapor başlığında ve PDF künyesinde kullanılır; beş sektör aracında ortaktır.
Analiz yılıHesapların kaydedileceği yıl veya yıllar. Katı atık FOD modeli ayrıca geçmiş yılların depolama serisini kullanır.
GWP versiyonuCH₄ ve N₂O’nun CO₂ eşdeğerine çevrilmesinde kullanılan set. Sonradan değiştirilirse tüm hesaplar yenilenir.
Kademe (Tier)Sayfanın üstünden seçilir; varsayılan Tier 1’dir.
IPCC kılavuz sürümüIPCC 2006 (varsayılan) veya 2019 İyileştirmesi. Katı atık depolama, yakma, atıksu ve ülke profili varsayılanlarını değiştirir; biyolojik arıtmayı etkilemez. Seçim diğer sektör araçlarıyla ortaktır.
GWP100 değerleri (araçta kullanılan)
GazAR4AR5AR6
CO₂111
CH₄ (fosil)252829,8
CH₄ (biyojenik)252827
N₂O298265273

4Ülke profili

Atık aracı genelinde tek bir ülke seçimi tutulur. Seçici 215 ülke için IPCC varsayılanlarını getirir: katı atık sayfasında kişi başı atık üretimi, depolama payı, bileşim ve iklim kuşağı önerisi; atıksu sayfasında kişi başı BOD ve protein tüketimi. Seçim yıla bağlı değildir; envanter yılı değişse de korunur.

  • Ülke düzeyinde IPCC verisi olan yerlerde IPCC 2006 Ek 2A.1 (2000 yılı) değerleri, 2019 İyileştirmesi seçiliyse Tablo 2A.1 (2010 yılı) değerleri kullanılır. Diğer ülkelerde Tablo 2.1 bölgesel ortalaması gelir.
  • Gösterilen her değerin kaynağı ve yılı rozetle belirtilir. Bunlar ölçüm değildir; kendi karakterizasyon çalışmanız varsa değeri elle değiştirin, seçici “özel” durumuna geçer.
  • Batı Asya için Tablo 2.1’de satır bulunmadığından bu alt bölge Güney Avrupa’ya eşlenir ve yaklaşık olarak işaretlenir.
  • İklim kuşağı, ülkenin enlemi ve yağışından önerilir; kendi MAP/PET verinizle doğrulayın.
Tablo 2.1 bölgesel belediye katı atığı varsayılanları
BölgeÜretim (t/kişi/yıl)DepolamaYakmaKompost
Doğu Asya0,37%55%26%1
Güney-Orta Asya0,21%74%0%5
Güneydoğu Asya0,27%59%9%5
Afrika0,29%69%0%0
Doğu Avrupa0,38%90%4%1
Kuzey Avrupa0,64%47%24%8
Güney Avrupa0,52%85%5%5
Batı Avrupa0,56%47%22%15
Kuzey Amerika0,65%58%6%6
Karayipler0,49%83%2%0
Orta Amerika0,21%50%0%0
Güney Amerika0,26%54%1%0
Okyanusya0,69%85%0%0
Türkiye0,42%87%1%2

5Türkiye atık paketi

Türkiye varsayılanları
ParametreDeğer
Kişi başı belediye katı atığı0,42 t/kişi/yıl
Katı atık depolamaya giden pay%87
Kompostlanan pay%2
Yakılan pay%1
Kişi başı BOD₅38 g/kişi/gün
Atıksu arıtma tesisine bağlı nüfus%82
F_NON-CON1,1
Türkiye belediye katı atığı bileşimi
BileşenPay
Gıda ve organik%53
Kağıt ve karton%10
Plastik%11
Cam%3
Metal%3
Tekstil%3
Diğer (inert, tehlikeli, karışık)%17

6Katı atık depolama (5A)

Depolama sahalarında organik maddenin anaerobik bozunmasından oluşan metanı hesaplar. Depolanan atık yıllarca gaz üretir; bu nedenle bugünkü emisyon geçmiş yılların depolama miktarına bağlıdır.

Kademeye göre yöntem
KademeYöntem
Tier 1Tek yıllık kütle dengesi (IPCC §3.2.3); geçmiş verisi kullanmaz.
Tier 2Birinci dereceden bozunma (FOD) modeli; geçmiş yılların depolanan atık serisiyle (Denklem 3.1–3.7).
Tier 3Sahaya özgü ölçüm verisi gerektirir; araçta hesaplanmaz.
DDOCm = W × DOC × DOCf × MCFCH₄ üretilen = DDOCm (birikmiş) × (1 − e^(−k)) × F × 16/12CH₄ salınan = (CH₄ üretilen − R) × (1 − OX)
W: depolanan atık; DOCf varsayılanı 0,5; F: depo gazındaki CH₄ payı; R: geri kazanılan CH₄; OX: oksitleyici örtüde 0,1, diğer durumlarda 0.
  • Girdiler: yıllık depolanan atık (Gg), atık bileşimi veya atık tipi, iklim kuşağı, depolama sahası türlerinin payları (MCF), CH₄ geri kazanımı (%) ve oksitleyici örtü.
  • Geriye dönük tahmin: elinizdeki yılları çapa kabul eder, eksik yılları nüfus ve kişi başı gelir serilerinden türetir. Türetilen seri önce önizlenir ve ayrı bir onayla yazılır; elle girdiğiniz yıllar her durumda korunur.
  • Toplu giriş: yıllık depolama serisini Excel/CSV şablonuyla içe aktarabilirsiniz.
  • 2019 seçiliyse ölçülen depo gazı bileşiminden MCF hesaplanabilir (Ek 3A.2, Denklem 3Ap.1).
Bozunma hız sabiti k (yıl⁻¹) — atık türü ve iklim kuşağı
Atık türüBoreal/Ilıman Kurak (MAP/PET<1)Boreal/Ilıman Nemli (MAP/PET>1)Tropikal Kurak (MAP<1000 mm)Tropikal Nemli/Islak (MAP≥1000)
Kağıt & Tekstil (yavaş ayrışan)0,0400,0600,0450,070
Ahşap & Saman (yavaş ayrışan)0,0200,0300,0250,035
Bahçe & Park Atığı (orta)0,0500,1000,0650,170
Gıda & Çamur (hızlı ayrışan)0,0600,1850,0850,400
Büyük Toplu Atık (ort. ortalama)0,0500,0900,0650,170
Bileşenlere göre bozunabilir organik karbon (DOC, yaş ağırlık)
BileşenDOC (Gg C/Gg atık)
Kağıt & Karton0,40
Tekstil0,24
Gıda Atığı0,15
Ahşap0,43
Bahçe & Park Atığı0,20
Bebek Bezi0,24
Kauçuk & Deri0,39
Plastik—
Metal—
Cam—
Diğer (inert)—
Depolama sahası türleri ve metan düzeltme faktörü (MCF)
Saha türüMCF 2006MCF 2019
Yönetimli — Anaerobik1,01,0
İyi yönetilen — Yarı Aerobik0,50,5
Kötü yönetilen — Yarı Aerobik—0,7
İyi yönetilen — Aktif Havalandırma—0,4
Kötü yönetilen — Aktif Havalandırma—0,7
Yönetimsiz — Derin (≥5 m) / yüksek yeraltı suyu0,80,8
Yönetimsiz — Sığ (<5 m)0,40,4
Kategorize Edilmemiş0,60,6

7Biyolojik arıtma (5B)

Kompostlama ve anaerobik çürütme sırasında oluşan CH₄ ve N₂O’yu hesaplar. Birincil veri, yaş ağırlık olarak işlenen atık miktarıdır; çürütme tesisinde geri kazanılan metan düşülebilir.

CH₄ = Σ (M_i × EF_i) × 10⁻³ − RN₂O = Σ (M_i × EF_i) × 10⁻³
IPCC 2006 Cilt 5, Denklem 4.1–4.2. M: Gg yaş atık; EF: g/kg yaş atık.
Tier 1 emisyon faktörleri (g/kg yaş atık, Tablo 4.1)
ArıtmaCH₄ (aralık)N₂O (aralık)
Kompostlama (Aerobik)4,0 (0,03–8)0,30 (0,06–0,6)
Anaerobik Çürütme1,0 (0,00–8)İhmal edilebilir

8Yakma ve açık yakma (5C)

Enerji geri kazanımı olmayan atık yakma ve açık yakmadan oluşan fosil CO₂, CH₄ ve N₂O’yu hesaplar. Atık türleri: Kentsel Katı Atık (KKA), Endüstriyel Katı Atık, Tıbbi Atık, Atık Su Çamuru, Fosil Kaynaklı Sıvı Atık.

CO₂ = Σ (SW_i × dm_i × CF_i × FCF_i × OF_i) × 44/12
IPCC 2006 Cilt 5, Denklem 5.1. dm: kuru madde; CF: karbon oranı; FCF: fosil karbon oranı; OF: oksidasyon faktörü.
Teknolojiye göre CH₄ emisyon faktörü (kg/Gg yaş atık, Tablo 5.3)
TeknolojiCH₄
Sürekli — Stoker0,2
Yarı-sürekli — Stoker6
Kesikli — Stoker60
Sürekli — Akışkan Yatak0
Yarı-sürekli — Akışkan188
Kesikli — Akışkan Yatak237
Açık Yakma6.500

Açık yakmada belediye katı atığı için oksidasyon faktörü IPCC 2006’da 0,58, 2019 İyileştirmesi’nde 0,71’dir. 2019 seçildiğinde piroliz ve ergitme reaktörleri (şaft, akışkan yatak, döner fırın) için CH₄ faktörleri de kullanılabilir.

9Atıksu arıtma (5D)

Evsel ve endüstriyel atıksudan oluşan CH₄ ile atıksu deşarjından oluşan N₂O’yu hesaplar. Evsel atıksuda nüfus, ülke seçicisinden gelen kişi başı BOD ve nüfusun arıtma yollarına dağılımı temel girdilerdir.

TOW = Nüfus × BOD × 0,001 × I × 365CH₄ = (TOW − S) × Σ (U × T_j × B₀ × MCF_j) − R
IPCC 2006 Cilt 5, Denklem 6.1–6.3. B₀ = 0,6 kg CH₄/kg BOD; endüstriyel atıksuyla ortak toplamada I = 1,25.
Evsel atıksu arıtma yolları ve MCF (Tablo 6.3)
Arıtma veya deşarj yoluMCF
Arıtılmamış — Deniz/Nehir Deşarjı0,1
Durgun Açık Kanal0,5
Akan Açık Kanal0,1
Akan Kapalı Kanal0,0
Aerobik AAT — İyi Yönetimli0,0
Aerobik AAT — Aşırı Yüklü0,3
Anaerobik Çürütücü (Çamur)0,8
Anaerobik Reaktör0,8
Anaerobik Sığ Lagün (<2 m)0,2
Anaerobik Derin Lagün (≥2 m)0,8
Septik Sistem0,5
Helâ — Kuru, Küçük (3-5 kişi)0,1
Helâ — Kuru, Ortak Kullanım0,5
Helâ — Islak/Yüksek Su Tablası0,7
Helâ — Düzenli Çamur Temizliği0,1
Endüstriyel sektörler — varsayılan atıksu ve KOİ (Tablo 6.9; B₀ = 0,25 kg CH₄/kg KOİ)
SektörAtıksu (m³/t ürün)KOİ (kg/m³)
Alkol Rafineri24,011,0
Bira & Malt6,32,9
Süt Ürünleri7,02,7
Et & Tavuk İşleme13,04,1
Organik Kimyasallar67,03,0
Kağıt & Hamur162,09,0
Nişasta Üretimi9,010,0
Sebze, Meyve & Meyve Suyu20,05,0
Şeker Rafineri11,03,2
Petrol Rafineri0,61,0
  • N₂O: protein tüketiminden türetilen atıksu azotu üzerinden hesaplanır; deşarj faktörü 0,005 kg N₂O-N/kg N (Denklem 6.7).
  • 2019 İyileştirmesi seçildiğinde ayrı bir panel açılır: arıtma tesisi N₂O’su, deşarj ortamına göre CH₄ (MCF) ve besin yüklü sular için 0,019 kg N₂O-N/kg N deşarj faktörü.

10Sonuçlar ve CRF Tablo 5

Envantere eklenen sonuçlar Sonuçlar modülünde CRF Tablo 5 yapısında birleşir: katı atık depolama (5A), biyolojik arıtma (5B), yakma (5C), atıksu (5D) ve atık sektörü toplamı. Değerler gaz bazında ve seçili GWP ile CO₂ eşdeğeri olarak gösterilir.

Görünümİçerik
ÖzetSeçili yılın toplamları ve kategori payları
TabloCRF Tablo 5 dökümü: kategori bazında CH₄, N₂O, CO₂ ve CO₂e
TrendKayıtlı yıllar arasında CO₂e karşılaştırması
KarşılaştırmaSeçili yılın kategori kırılımı

11Senaryo modellemesi

Senaryo modülü, envantere kaydedilen atık sonuçlarını baz alarak ileriye dönük projeksiyon üretir; boş bir envanterle senaryo kurulamaz.

  • BAU (mevcut eğilim) senaryosu: büyüme oranıyla veya yıl bazlı faaliyet projeksiyonuyla kurulur.
  • Azaltım senaryosu: 16 atık azaltım seçeneğinden (Ek A) seçtiğiniz önlemlerle hedef yıllardaki sapmayı gösterir. Seçenekler depo gazı yakalama, organik atığın depolamadan ayrılması, kompost ve çürütme, atıksu arıtma ve döngüsel ekonomi önlemlerini kapsar.
  • Kilometre taşları arasındaki yıllar seçtiğiniz yöntemle doldurulur: doğrusal, üstel, S-eğrisi, polinom, basamak veya özel.
  • Çıktılar: senaryo karşılaştırma tablosu ve patika grafikleri (Excel ve PNG).

12Kaydetme, içe aktarma ve dışa aktarma

İşlemNeredeAçıklama
Envantere EkleAlt çubukÇalışma sayfasının sonucunu seçili yıla kaydeder.
Kaydet / OturumlarÜst araç çubuğuOturumu tarayıcınıza kaydeder; klasör simgesi önceki oturumları açar.
Çalışma dosyası (.ghgwork)OturumlarTüm girişleri dosya olarak indirir; başka bir cihazda içe aktarılır.
Depolama serisi içe aktarmaKatı atık depolamaYıllık depolanan atık serisini Excel/CSV şablonuyla yükler.
PDF raporu ve ExcelSonuçlarKünyeli CRF Tablo 5 raporu ve çalışma kitabı.

Deneme ve lisanssız kullanımda hesaplayabilir, kaydedebilir ve raporu filigranlı PDF olarak önizleyebilirsiniz. Excel, görsel ve filigransız PDF çıktıları ücretli lisans gerektirir. Çalışma dosyaları ve boş içe aktarma şablonları bu kısıtın dışındadır.

13Adım adım örnekler

Örnek 1 — Kompost tesisi, Tier 1. Yılda 10.000 t yaş atık kompostlanıyor.

CH₄ = 10.000 t × 4,0 g/kg = 40,0 t CH₄N₂O = 10.000 t × 0,30 g/kg = 3,0 t N₂OCO₂e (AR5) = 40,0 × 28 + 3,0 × 265 = 1.915 t CO₂e

Örnek 2 — Kent atıksuyu, Tier 1. 1.000.000 kişilik bir kent; kişi başı 38 g BOD/gün (Türkiye paketi), endüstriyel atıksuyla ortak toplama. Nüfusun %82’si iyi yönetilen aerobik tesise, %18’i septik sisteme bağlı.

TOW = 1.000.000 × 38 × 0,001 × 1,25 × 365 = 17.337.500 kg BODCH₄ = 17.337.500 × 0,6 × (0,82 × 0,0 + 0,18 × 0,5) = 936,2 t CH₄CO₂e (AR5) = 936,2 × 28 = 26.214 t CO₂e
Değerler yuvarlanmıştır; araç tam hassasiyetle hesaplar.

14Doğrulama ve kalite kontrol

KontrolBeklenti
FOD serisiDepolama serisi birkaç on yıl geriye uzanmalı; eksik yıllar geriye dönük tahminle doldurulmalı
Saha türü paylarıMCF paylarının toplamı %100
Atıksu yollarıNüfusun arıtma yollarına dağılımı %100
Ülke değerleriEk 2A.1 değerleri 2000 ve 2010 yıllarına ait; güncel ulusal veriniz varsa değiştirin
Kategori sınırıEnerji geri kazanımlı yakma ve depo gazı enerjisi enerji sektöründe
Yıllar arası trendAni sıçramalar gerekçelendirilmeli

15Sık karşılaşılan sorunlar

BelirtiOlası nedenÇözüm
Depolama emisyonu çok düşükSeri yalnızca son yılları içeriyorGeriye dönük tahmin paneliyle geçmiş yılları doldurun ve Tier 2 (FOD) kullanın
Ülke değerleri değiştiÜlke seçici başka bir ülkeye geçtiKatı atık sayfasındaki ülke seçiciyi kontrol edin
Türkiye paketi gelmiyorSeçilen ülke Türkiye değilÜlke seçicide Türkiye’yi seçin
Atıksu CH₄ sıfırTüm nüfus MCF’si 0 olan yollardaYol dağılımını kontrol edin
Modül veya kademe kilitliLisans ya da deneme sınırıPlan ayrıntıları için fiyatlandırma sayfasına bakın

16Sözlük

TerimAçıklama
KADS / SWDSKatı atık depolama sahası
FODBirinci dereceden bozunma modeli
DOC / DOCfBozunabilir organik karbon / bunun bozunan payı
MCFMetan düzeltme (dönüşüm) faktörü
kBozunma hız sabiti (yıl⁻¹)
OXOksidasyon faktörü (örtü tabakası)
TOWAtıksudaki toplam organik madde (kg BOD)
BOD / KOİBiyokimyasal / kimyasal oksijen ihtiyacı
B₀Maksimum metan üretim kapasitesi
IEndüstriyel atıksuyla ortak toplama düzeltme faktörü
CRFCommon Reporting Format: UNFCCC ortak raporlama formatı

17Kaynaklar

  • IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Volume 5: Waste — Bölüm 2–6.
  • IPCC (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines, Volume 5.
  • IPCC AR4 WG1 Tablo 2.14, AR5 WG1 Tablo 8.7, AR6 WG1 Tablo 7.SM.7 — GWP100 değerleri.
  • TÜİK. Türkiye Ulusal Sera Gazı Envanteri Raporu (NIR) ve atık istatistikleri.
  • FAO. Kişi başı protein arzı (atıksu N₂O girdisi).

Ek A — Atık azaltım seçenekleri

16 seçenek · tipik azaltım, hedeflenen kaynağın emisyonuna göre
KodÖnlemCRFTipik azaltım
W01Depolama Gazı Yakalama ve Enerji Üretimi (LFG)5A60–90 %
W02Metan Oksidasyon Örtüsü (Biocover)5A10–35 %
W03Organik Atık Depolama Yasağı5A50–80 %
W04Geri Dönüşüm Oranı Artışı5A10–35 %
W05Kompostlama Yaygınlaştırma5A40–70 %
W06Anaerobik Çürütme Tesisleri5A65–90 %
W07Atıktan Enerji (WtE Yakma)5A20–55 %
W08Mekanik-Biyolojik Arıtma (MBT)5A25–55 %
W09Anaerobik → Aerobik Arıtma Geçişi5D60–90 %
W10Atıksu Biyogaz Yakalama5D60–85 %
W11Arıtma Tesisi Enerji Verimliliği5D15–30 %
W12Evsel Atıksu Sanitasyon Kapsamını Genişletme5D15–45 %
W13Endüstriyel Atıksu Ön Arıtma5D25–55 %
W14Gıda Israfı Azaltımı5A10–25 %
W15Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR)5A10–25 %
W16Plastik Azaltımı ve Döngüsel Ekonomi5C10–30 %

Sürüm geçmişi

17 Ekim 2026İlk sürüm.
Atık Aracı Kullanım Kılavuzu (PDF) | GHG Türkiye