Sürüm 1.0 · Son gözden geçirme 17 Ekim 2026

Yazdırma penceresinde hedef olarak “PDF olarak kaydet”i seçin.

GHG Türkiye · Kullanım kılavuzu

AKAKDO Aracı Kullanım Kılavuzu

AKAKDO Karbon Envanteri ve Muhasebe Aracı

IPCC 2006 Ulusal Sera Gazı Envanterleri Kılavuzu — Cilt 4: Tarım, Ormancılık ve Diğer Arazi Kullanımı (arazi bölümleri)

Bu kılavuz, arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık (AKAKDO) envanterinin araçta nasıl hazırlanacağını anlatır: altı arazi kategorisinde kalan ve dönüştürülen araziler, arazi dönüşümlerinin izlenmesi, biyokütle, ölü organik madde ve toprak karbonu, sulak alanlar, hasat edilen odunsu ürünler, CRF Tablo 4 sonuçları, senaryo modellemesi ve raporlama. Kılavuzdaki sayılar ve faktör tabloları aracın hesap motorlarından otomatik üretilir.

14
hesaplama modülü
6
IPCC arazi kategorisi
14
orman ekolojik bölgesi (Tier 1)
12
toprak karbonu iklim sınıfı
Sürüm
1.0
Son gözden geçirme
17 Ekim 2026
Güncel sürüm
ghg-turkiye.com/hesaplayici/akakdo/kilavuz

Bu kılavuz araçla birlikte güncellenir. Sayılar ve faktör tabloları aracın kullandığı kayıtlardan üretilir. En güncel sürüm her zaman yukarıdaki adrestedir.

1Araç hakkında

AKAKDO aracı; orman, tarım arazisi, çayır-mera, sulak alan, yerleşim ve diğer arazi kategorilerinde karbon stoku değişimlerini ve hasat edilen odunsu ürünleri IPCC 2006 Kılavuzları Cilt 4 yöntemleriyle hesaplar. Sera gazı envanterinde net uzaklaştırma (yutak) raporlanabilen tek sektördür. Ulusal ve bölgesel envanter ekipleri, ormancılık kurumları ve arazi yöneticileri için tasarlanmıştır.

Modüller ve kapsadıkları IPCC bölümleri
ModülCRFYöntem kaynağıLisanssız erişim
Orman Arazisi — Biyokütle (Kalan + Dönüştürülen)4.A.1 / 4.A.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 4.2–4.3Açık
Orman Arazisi — Toprak & Ağaçlandırma4.A.1 / 4.A.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 4.2.3–4.3.3Lisans gerekir
Tarım Arazisi — Biyokütle (Kalan + Dönüştürülen)4.B.1 / 4.B.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 5.2–5.3Lisans gerekir
Tarım Arazisi — Toprak Karbonu4.B.1 / 4.B.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 5.2.3 ve 5.3.3Lisans gerekir
Çayır-Mera — Biyokütle (Kalan + Dönüştürülen)4.C.1 / 4.C.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 6.2–6.3Lisans gerekir
Çayır-Mera — Toprak Karbonu4.C.1 / 4.C.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 6.2.3 ve 6.3.3Lisans gerekir
Sulak Alan Kalan Sulak Alanlar4.D.1IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 7.2Lisans gerekir
Sulak Alana Dönüştürülen Araziler (Su Tutma)4.D.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 7.3Lisans gerekir
Yerleşim Kalan Yerleşim Alanları4.E.1IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 8.2Lisans gerekir
Yerleşime Dönüştürülen Araziler4.E.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 8.3Lisans gerekir
Diğer Arazi Kalan Diğer Araziler4.F.1IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 9.2Lisans gerekir
Diğer Araziye Dönüştürülen Araziler4.F.2IPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 9.3Lisans gerekir
Hasat Edilen Odunsu Ürünler — Kademe 1 FOD4.GIPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 12Lisans gerekir
HWP — Yaklaşım Karşılaştırması4.GIPCC 2006 Cilt 4, Bölüm 12, Ek 12A.1Lisans gerekir
Sonuçlar (4A–4G)CRF Tablo 4UNFCCC CRF Tablo 4Açık

2Hızlı başlangıç

  1. 1

    Envanter profilini doldurun

    Başlangıç ekranında raporlayan kurumu, envanter sınırını ve ülkeyi girin.

  2. 2

    Analiz yılını ve GWP setini belirleyin

    Yıl veya yıllar ekleyin; AR4, AR5 veya AR6’yı seçip onaylayın.

  3. 3

    Arazi alanlarınızı hazırlayın

    Her kategori için kalan alanı ve son 20 yılda dönüşen alanları, kaynak ve hedef kullanımıyla birlikte çıkarın.

  4. 4

    Orman sayfasından başlayın

    Orman biyokütlesi ve toprak sayfalarında alanları, ekolojik bölgeyi ve büyüme/hasat verisini girin.

  5. 5

    Diğer kategorileri doldurun

    Tarım arazisi, çayır-mera, sulak alan, yerleşim ve diğer arazi sayfalarında kalan ve dönüştürülen alanları girin. Bir sayfada girdiğiniz dönüşümler diğerlerinde otomatik görünür.

  6. 6

    Envantere ekleyin

    Her sayfada alt çubuktaki Envantere Ekle ile sonucu seçili yıla kaydedin.

  7. 7

    Sonuçları kontrol edip dışa aktarın

    Sonuçlar modülünde CRF Tablo 4’ü ve net dengeyi inceleyin; PDF veya Excel olarak indirin.

3Başlangıç ekranı ve temel ayarlar

AyarNe belirler
Envanter profiliRaporlayan kurum, envanter sınırı ve ülke. Rapor başlığında ve PDF künyesinde kullanılır; beş sektör aracında ortaktır.
Analiz yılıHesapların ve arazi dönüşüm kayıtlarının tutulduğu yıl veya yıllar.
GWP versiyonuYangın, turbalık ve rezervuar kaynaklı CH₄ ve N₂O’nun CO₂ eşdeğerine çevrilmesinde kullanılan set.
Kademe (Tier)Sayfanın üstünden seçilir; varsayılan Tier 1’dir.
IPCC kılavuz sürümüIPCC 2006 (varsayılan) veya 2019 İyileştirmesi. Orman, tarım arazisi ve çayır biyokütle ile toprak sayfalarını, yerleşim kalan alanlarını ve su tutulan arazileri etkiler; turbalık, yerleşime ve diğer araziye dönüşüm ile HWP sayfaları 2006 yöntemleriyle çalışır. Seçim diğer sektör araçlarıyla ortaktır.
GWP100 değerleri (araçta kullanılan)
GazAR4AR5AR6
CO₂111
CH₄ (fosil)252829,8
CH₄ (biyojenik)252827
N₂O298265273

4Arazi dönüşümleri

IPCC 2006 Cilt 4 Bölüm 2.2.1’e göre kullanım değiştiren bir hektar, geçiş süresi boyunca (varsayılan 20 yıl) hedef kategorinin “dönüştürülen arazi” alt kategorisinde raporlanır ve aynı anda kaynak kategorinin alanından düşer.

  • Dönüşüm satırları ortak bir dönüşüm kaydına yazılır. Bir sayfada girilen “X’e dönüştürülen arazi” satırı, kaynak ve hedef kategorinin sayfalarında otomatik görünür; aynı hektarı iki kez girmeniz gerekmez.
  • Kayıt yıl ve modül bazında tutulur; bir sayfayı yeniden kaydetmek diğer sayfaların satırlarını silmez.
  • Kalan (4x.1) ve dönüştürülen (4x.2) alanlar her kategorinin biyokütle ve toprak sayfalarında birlikte hesaplanır.

5Orman arazisi (4A)

Orman kalan orman alanlarında ve ormana dönüştürülen arazilerde biyokütle karbonunu Kazanım-Kayıp yöntemiyle hesaplar. Kazanım ekolojik bölgeye göre büyüme hızından, kayıp hasat, yakacak odun ve bozulmalardan gelir. Tier 1 için 14 ekolojik bölge, 14 kök/gövde oranı ve 15 odun yoğunluğu değeri tanımlıdır; 2019 İyileştirmesi’nde 17 bölge için güncel tablolar kullanılır.

ΔC_B = ΔC_G − ΔC_LΔC_G = A × G_W × (1 + R) × CF
IPCC 2006 Cilt 4, Denklem 2.7 ve 2.9–2.10. G_W: yer üstü büyüme (t kuru madde/ha/yıl); R: kök/gövde oranı; CF varsayılanı 0,47 t C/t kuru madde.
Tier 1 orman biyokütlesi — ekolojik bölgeye göre (t kuru madde/ha)
Ekolojik bölgeStok (doğal)Stok (plantasyon)Büyüme (doğal)Büyüme (plantasyon)
Ilıman Kıtasal Orman (TeDc)1201004,06,0
Ilıman Okyanusal Orman (TeDo)1801604,46,6
Ilıman Dağ Sistemleri (TeM)1001003,03,0
Subtropikal Nemli Orman (SCf)2201405,010,0
Subtropikal Kurak Orman (SCs)130602,48,0
Subtropikal Step (SBSh)70301,05,0
Subtropikal Dağ Sistemleri (SM)140901,05,0
Tropikal Yağmur Ormanı (TAr)3001507,015,0
Tropikal Nemli Yapraklı (TAwa)1801205,010,0
Tropikal Kurak Orman (TAs)80502,48,0
Tropikal Dağ Sistemleri (TM)1801201,010,0
Boreal Koniferli Orman — Nemli (Ba)50401,01,4
Boreal Koniferli Orman — Kurak (Ba)50400,50,8
Ilıman Kurak Orman (TeDc/TeDs)1201004,05,2
  • Ölü organik madde (ölü odun ve döküntü): dönüşüm öncesi ve sonrası stok farkı üzerinden (Denklem 2.17–2.22).
  • Toprak ve ağaçlandırma sayfası: drene organik orman topraklarından CO₂ (Denklem 2.26) ve ağaçlandırılan alanlarda mineral toprak karbonu değişimi (Denklem 2.25).
  • Orman yangınları: yanan kuru maddeden CH₄ ve N₂O (Denklem 2.27); faktörler “Biyokütle yangınları” bölümündedir.

6Tarım arazisi (4B)

Biyokütle sayfası çok yıllık bitkilerdeki karbonu ve tarım arazisine dönüşümde kaybedilen biyokütleyi (Denklem 2.15) hesaplar. Toprak sayfası mineral topraklarda referans stok ve stok değişim faktörleriyle toprak organik karbonu değişimini, drene organik topraklardan ise CO₂ emisyonunu verir.

SOC = SOC_REF × F_LU × F_MG × F_IΔSOC = (SOC₀ − SOC₍₀₋ₜ₎) × A / D
IPCC 2006 Cilt 4, Denklem 2.25. D: geçiş süresi, varsayılan 20 yıl.
Referans toprak organik karbonu SOC_REF (t C/ha, 0–30 cm, Tablo 2.3)
İklimHAC (Yüksek Aktiviteli Kil)VertisolMollisol / KastanozemAlfisol / LuvisolInceptisol / CambisolEntisol / Regosol
Ilıman Kurak404253362716
Ilıman Nemli653875402811
Subtropikal Kurak3825—252417
Tropikal Nemli7438———20
Boreal Nemli115———6530
Serin Ilıman Kurak33—————
Sıcak Ilıman Kurak34—————
Sıcak Ilıman Nemli88—————
Tropikal Kurak38—————
Tropikal Islak44—————
Tropikal Dağlık65—————
Boreal Kurak50———30—

Stok değişim faktörleri: arazi kullanımı (F_LU) için 11, toprak işleme (F_MG) için 9, girdi düzeyi (F_I) için 9 seçenek (Tablo 5.5). 2019 İyileştirmesi seçildiğinde güncel tablolar 13, 13 ve 12 seçenekle, referans stoklar 10 iklim sınıfıyla gelir.

7Çayır-mera (4C)

Biyokütle sayfası Kazanım-Kayıp veya Stok-Farkı yöntemiyle (Denklem 2.7–2.8) çayır biyokütlesi değişimini, çayıra dönüşümde biyokütle farkını (Denklem 2.16) ve çayır yangınlarının CH₄/N₂O emisyonlarını hesaplar. Toprak sayfası yönetim ve girdi faktörleriyle mineral toprak karbonunu ve drene organik toprakları kapsar.

Çayır yönetim faktörü F_MG (Tablo 6.2)
Yönetim durumuF_MGHata
Nominal yönetim (doğal/iyileştirilmemiş)1,00NA
Orta derecede bozulmuş — Ilıman/Boreal0,95±13%
Orta derecede bozulmuş — Tropikal0,97±11%
Orta derecede bozulmuş — Tropikal Dağlık0,96±40%
İleri derecede bozulmuş (tüm bölgeler)0,70±40%
İyileştirilmiş mera — Ilıman/Boreal1,14±11%
İyileştirilmiş mera — Tropikal1,17±9%
İyileştirilmiş mera — Tropikal Dağlık1,16±40%

8Sulak alanlar (4D)

Turbalık sayfası turba çıkarılan alanlarda drene turbadan sahada CO₂ (Denklem 7.4), bahçecilik turbasından saha dışı CO₂ (Denklem 7.5) ve besince zengin turbalıklardan N₂O (Denklem 7.7) hesaplar. Su tutma sayfası su altında kalan arazilerde biyokütle kaybını, rezervuar CO₂’sini (Denklem 7.13) ve CH₄’ü kapsar.

Drene turba sahada CO₂ faktörleri (t C/ha/yıl, Tablo 7.4)
İklim ve besin durumuEFAralık
Boreyal & Ilıman — Besin-Fakir (EF_CO₂peatPoor)0,100 – 0.63
Boreyal & Ilıman — Besin-Zengin (EF_CO₂peatRich)0,550.03 – 2.9
Tropikal (EF_CO₂peat)5,300.06 – 7.0
Su altında kalan araziler — CH₄ faktörü (kg CH₄/ha/yıl)
İklimCH₄
Boreal13,6
Ilıman54,0
Tropikal141,1

2019 İyileştirmesi seçildiğinde rezervuar CH₄’ü 6 iklim bölgesi için rezervuar yaşına (20 yıldan genç veya yaşlı) ve besin durumuna göre hesaplanır (Denklem 7.10 ve 7.15).

9Yerleşimler (4E)

Yerleşim kalan alanlarda kentsel ağaç biyokütlesi taç örtüsü alanı (Denklem 8.2) veya tek ağaç (Denklem 8.3) yöntemiyle hesaplanır; Tier 1’de değişim sıfır kabul edilir. Yerleşime dönüşümde dönüşüm öncesi ve sonrası biyokütle farkı (Denklem 2.16) ve yerleşim türüne göre toprak karbonu kaybı hesaplanır.

Yerleşime dönüşümde toprak karbonu faktörü (önceki kullanımın SOC’sine uygulanır, Bölüm 8.3.3)
Yüzey türüFaktör
Asfalt / Beton (altyapı)0,80
Çim Alan (çim, golf sahası)1,00
Bahçe / Tarımsal yeşil alan0,90
Ağaçlık Alan (parklar, orman)1,00

10Diğer arazi (4F)

  • Diğer arazi kalan diğer arazi: çıplak arazi, kaya ve buz alanları. IPCC 2006 Bölüm 9.2 gereği emisyon tahmini yapılmaz; alan tutarlı arazi muhasebesi için kaydedilir.
  • Diğer araziye dönüştürülen arazi: çölleşme veya terk sonucu biyokütle ve mineral toprak karbonu kaybı; Tier 1’de karbonun tamamı dönüşüm yılında salınır (Denklem 2.16 ve 2.25).

11Hasat edilen odunsu ürünler (4G)

HWP Tier 1 sayfası masif odun, ahşap panel ve kâğıttaki karbon stokunu Birinci Dereceden Bozunma modeliyle izler. Girdi akışı hasat, üretim ve dış ticaret verisinden hesaplanır. Varsayılan yarı ömürler: masif odun 35, ahşap panel 25, kâğıt 2 yıl.

C(i+1) = e^(−k) × C(i) + [(1 − e^(−k)) / k] × Girdi(i)k = ln(2) / yarı ömür
IPCC 2006 Cilt 4, Denklem 12.1.

Yaklaşım karşılaştırması sayfası aynı veriyle Stok-Değişim, Atmosferik-Akış, Üretim ve Basit-Bozunma yaklaşımlarının sonuçlarını yan yana gösterir (Denklem 12.2–12.5); ulusal raporda hangi yaklaşımın kullanılacağına karar vermeye yardımcı olur.

12Biyokütle yangınları

Orman ve çayır biyokütle sayfalarında yanan alan girildiğinde, yanan kuru maddeden CH₄ ve N₂O hesaplanır. Yangının CO₂’si biyokütle kaybı olarak stok değişiminde yer aldığından ayrıca eklenmez.

L_yangın = A × M_B × C_f × G_ef × 10⁻³
IPCC 2006 Cilt 4, Denklem 2.27.
Yangın emisyon faktörleri G_ef (g/kg yanan kuru madde, Tablo 2.5)
Biyokütle türüCO₂CH₄N₂O
Ekstratropikal orman1.5694,70,26
Tropikal orman1.5806,80,20
Savan / otlak1.6132,30,21
Tarımsal artık1.5152,70,07

13Sonuçlar ve CRF Tablo 4

Envantere eklenen sonuçlar Sonuçlar modülünde CRF Tablo 4 yapısında birleşir: 4A orman, 4B tarım arazisi, 4C çayır, 4D sulak alan, 4E yerleşim, 4F diğer arazi ve 4G HWP; kalan ve dönüştürülen alt kategoriler ayrı satırlarda. Birim kt CO₂e’dir; negatif değerler yutağı gösterir.

Görünümİçerik
ÖzetSeçili yılın net dengesi, kaynak ve yutak payları
TabloCRF Tablo 4 dökümü: alt kategori bazında CO₂, CH₄, N₂O ve CO₂e
TrendKayıtlı yıllar arasında net CO₂e
KarşılaştırmaSeçili yılın kategori kırılımı

14Senaryo modellemesi

Senaryo modülü envantere kaydedilen AKAKDO sonuçlarını baz alarak BAU ve azaltım patikaları kurar; boş bir envanterle senaryo kurulamaz. Katalogda 2 AKAKDO önlemi vardır (Ek A); bunlar toprak karbonu birikimine dayanan uzaklaştırma önlemleridir.

  • Kilometre taşları arasındaki yıllar seçtiğiniz yöntemle doldurulur: doğrusal, üstel, S-eğrisi, polinom, basamak veya özel.
  • Çıktılar: senaryo karşılaştırma tablosu ve patika grafikleri (Excel ve PNG).

15Kaydetme, içe aktarma ve dışa aktarma

İşlemNeredeAçıklama
Envantere EkleAlt çubukÇalışma sayfasının sonucunu seçili yıla kaydeder.
Kaydet / OturumlarÜst araç çubuğuOturumu tarayıcınıza kaydeder; klasör simgesi önceki oturumları açar.
Çalışma dosyası (.ghgwork)OturumlarTüm girişleri dosya olarak indirir; başka bir cihazda içe aktarılır.
Excel/CSV şablonuArazi sayfalarının çoğu ve HWPAlan ve faaliyet satırlarını şablonla toplu yükleme.
PDF raporu ve ExcelSonuçlarKünyeli CRF Tablo 4 raporu ve çalışma kitabı.

Deneme ve lisanssız kullanımda hesaplayabilir, kaydedebilir ve raporu filigranlı PDF olarak önizleyebilirsiniz. Excel, görsel ve filigransız PDF çıktıları ücretli lisans gerektirir. Çalışma dosyaları ve boş içe aktarma şablonları bu kısıtın dışındadır.

16Adım adım örnekler

Örnek 1 — Orman biyokütlesi kazanımı, Tier 1. 10.000 ha doğal orman; Ilıman Kıtasal Orman (TeDc), Ilıman ibreli (50–150 t/ha).

ΔC_G = 10.000 ha × 4,0 t/ha/yıl × (1 + 0,29) × 0,47 = 24.252 t C/yılCO₂ = 24.252 × 44/12 = 88.924 t CO₂/yıl uzaklaştırma (envanterde −88.924)
Hasat ve bozulma kaybı olmadığı varsayılmıştır.

Örnek 2 — Doğal alanın tarım arazisine dönüşümü, mineral toprak. 1.000 ha; Ilıman Nemli iklim, HAC (Yüksek Aktiviteli Kil); uzun süreli tarım, tam işleme, orta girdi.

SOC (önce) = 65 × 1 × 1 × 1 = 65,0 t C/haSOC (sonra) = 65 × 0,69 × 1,00 × 1,00 = 44,8 t C/haΔSOC = (44,8 − 65,0) × 1.000 / 20 = -1.007,5 t C/yılCO₂ = 1.007,5 × 44/12 = 3.694 t CO₂/yıl emisyon (20 yıl boyunca)
Değerler yuvarlanmıştır; araç tam hassasiyetle hesaplar.

17Doğrulama ve kalite kontrol

KontrolBeklenti
Toplam alanAltı kategorinin toplamı ülke veya envanter sınırı alanına eşit
DönüşümlerHer dönüşüm hem kaynak hem hedef kategoride görünür; elle tekrar girilmez
Geçiş süresiDönüşen alan 20 yıl boyunca “dönüştürülen” alt kategoride kalır
İşaretBüyüme ve birikim negatif (yutak), kayıp ve drenaj pozitif (kaynak)
Net kaynakAKAKDO net kaynak çıkıyorsa dönüşüm girdilerini ve işaretleri gözden geçirin
Yıllar arası trendAni sıçramalar gerekçelendirilmeli

18Sık karşılaşılan sorunlar

BelirtiOlası nedenÇözüm
Aynı dönüşüm iki kez sayılıyorDönüşüm hem kaynakta hem hedefte elle girilmişDönüşümü tek sayfada girin; diğer sayfa kayıttan okur
Orman yutağı çok büyükHasat ve bozulma kaybı girilmemişHasat, yakacak odun ve bozulma verisini ekleyin
Diğer arazi sonucu sıfırBeklenen davranışIPCC gereği kalan diğer arazide tahmin yapılmaz
Tier 3 sonucu boşÖlçüm veya model verisi yokTier 2 kullanın ya da ölçüm sonuçlarını girin
Modül veya kademe kilitliLisans ya da deneme sınırıPlan ayrıntıları için fiyatlandırma sayfasına bakın

19Sözlük

TerimAçıklama
AKAKDO / LULUCFArazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık
Kalan / dönüştürülenAynı kullanımda kalan arazi (4x.1) / son 20 yılda bu kullanıma geçen arazi (4x.2)
Kazanım-KayıpBüyümeden kazanılan ve hasat ile bozulmayla kaybedilen karbonun farkı
Stok-Farkıİki zamandaki stok ölçümünün farkı
DOMÖlü organik madde: ölü odun ve döküntü
SOC / SOC_REFToprak organik karbonu / IPCC referans stoku (0–30 cm)
F_LU / F_MG / F_IArazi kullanımı, yönetim ve girdi stok değişim faktörleri
RKök/gövde oranı
CFKuru maddenin karbon oranı
HWPHasat edilen odunsu ürünler
CRFCommon Reporting Format: UNFCCC ortak raporlama formatı

20Kaynaklar

  • IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Volume 4: AFOLU — Bölüm 2–9 ve 12.
  • IPCC (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines, Volume 4.
  • IPCC AR4 WG1 Tablo 2.14, AR5 WG1 Tablo 8.7, AR6 WG1 Tablo 7.SM.7 — GWP100 değerleri.
  • UNFCCC. Common Reporting Format, Tablo 4 (AKAKDO).

Ek A — AKAKDO azaltım seçenekleri

2 seçenek · uzaklaştırma önlemleri; etki senaryoda girilen alan ve oranlardan hesaplanır
KodÖnlemCRF
A11Sıfır/Azaltılmış Toprak İşleme4B1
A12Biyokömür Uygulaması4B1

Sürüm geçmişi

17 Ekim 2026İlk sürüm.
AKAKDO Aracı Kullanım Kılavuzu (PDF) | GHG Türkiye