Net Sıfır Patika Modeli Kullanım Kılavuzu

1Araç hakkında

Net Sıfır Patika Modeli normatif bir optimizasyon aracıdır: geleceği tahmin etmez, verdiğiniz maliyet, talep, politika ve teknoloji varsayımları altında elektrik, sanayi, ulaştırma ve binalardaki yatırım ve işletme kararlarının toplam indirgenmiş maliyetini en aza indiren yolu bulur. Tarım, atık, AKAKDO yutağı, ürün kullanımı ve diğer enerji sanayii model dışındadır; onların yolunu siz girersiniz. Politika analistleri, enerji planlamacıları ve danışmanlar için tasarlanmıştır.

2Hızlı başlangıç

1. 1

   Senaryo oluştur bölümünde bir şablon seçin ya da net emisyon hedefini ve karbon fiyatını girin.

2. 2

   Gerekirse diğer ayar gruplarını açın (talep, yakıt fiyatları, teknoloji seçenekleri, maliyetler, model dışı sektörler). Varsayılandan farklı grup “değişti” olarak işaretlenir.

3. 3

   “Senaryomu çöz”e basın. İlk çözümde politikasız referans da hesaplanır; sonuç her zaman onunla yan yana gösterilir.

4. 4

   Senaryoyu üst banttaki senaryo dosyası alanından hesabınıza kaydedin; sonraki çözümler o senaryonun çalıştırmaları olarak saklanır.

5. 5

   Karşılaştırma, karbon fiyatı taraması ve rapor bölümleriyle sonucu analiz edin ve PDF ya da Excel olarak alın.

3Hangi soru, hangi bölüm

4Senaryo oluşturma

Hazır şablonlar: Referans (politikasız), Karbon fiyatı 50 $/t, Karbon fiyatı 100 $/t, Resmî enerji planı (UEP 2035, 2053 stratejisi), 2053 ulusal net sıfır hedefi, 2050'de net %50 azaltım hedefi. Şablon bir başlangıç noktasıdır; her alanı değiştirebilirsiniz. Varsayılandan farklı ayar grubu “değişti” olarak işaretlenir.

• Yakıt fiyatları: Doğal gaz, İthal kömür, Linyit, Petrol için ayrı çarpan.
• Model dışı sektörler: Tarım, Atık, AKAKDO yutağı, Ürün kullanımı (F-gazlar dahil), Diğer enerji sanayii. 2050 yollarını siz girersiniz (sonrasında o düzeyde kalırlar); açık olduğunda bu sektörler için marjinal azaltım maliyeti adımları da kullanılabilir.
• Teknoloji maliyetleri: Güneş (santral ölçeği), Rüzgâr (kara), Nükleer, Batarya depolama, Sanayi ısı pompası, Karbon yakalama, taşıma ve depolama, Hidrojenli çelik tesisi (DRI + ark ocağı), Elektrolizör, Elektrikli araç, Hidrojen yakıt pilli araç, Bina ısı pompası. Her grubun yatırım maliyeti çarpanla değiştirilebilir.
• Karbon uzaklaştırma (doğrudan havadan yakalama, biyokütle santrallerine karbon yakalama): varsayılan olarak 2035 yılından itibaren kurulabilir.
• Ağaçlandırma programı: yıllık ağaçlandırma alanını ve başlangıç yılını girersiniz; her yılın dikimi ertesi yıldan itibaren ulusal envanterin (CRT 2024) ormana dönüştürülen arazi oranlarıyla hektar başına yaklaşık 4,8 t CO₂/yıl yutak sağlar (toprak payı 20 yıl). Program model dışıdır, maliyeti modele girmez; ek yutak grafikte ayrı gösterilir.
• Resmî enerji planı: Resmî enerji planı (Ulusal Enerji Planı 2035, 2053 Uzun Dönemli İklim Stratejisi). Seçildiğinde planın kurulu güç hedefleri asgari kapasite olur; plan tarihsel kurulum hızını aşıyorsa ilgili teknolojinin yıllık sınırı gerektiği kadar yükseltilir ve bu, varsayımlarda yazılır. “Resmî enerji planı” şablonu bu seçeneği açar.
• Tüketici kararları: araç ve bina ısıtma yatırımları, sistem iskonto oranı yerine tüketicilerin daha yüksek getiri beklentisiyle değerlendirilebilir.

5Sonuçları okumak

• Model 2024–2053 dönemini yıllık çözer; 2053 sonrası modelde yoktur. Son yıllar "ufuk sonu etkisi" taşıyabilir.
• Teknoloji maliyet kaynakları 2050'de biter; sonraki yıllarda 2050 değeri reel olarak sabit tutulur.
• Modelin baz yılı ulusal envanterle uzlaştırılmıştır; farklar sonuç ekranındaki uzlaştırma tablosundadır.
• Tüm parasal değerler 2023 ABD doları cinsindendir.
• Sonuç her zaman politikasız referansla yan yana gösterilir; senaryonun etkisi buna göre ölçülür.
• Üst bandın altındaki durum şeridi her bölümde senaryonun çözülüp çözülmediğini, formun son çözümden sonra değişip değişmediğini ve son model yılındaki ulusal net emisyonu, envantere ve referansa göre farkıyla gösterir.
• Hedef bağlayıcı olduğunda gölge fiyatı, aynı azaltımı sağlayacak karbon fiyatını verir.
• Ulusal net emisyon grafiğinde Türkiye'nin ulusal hedefleri nokta olarak gösterilir: NDC 2030 (695 Mt), NDC 2035 (643 Mt), Net sıfır 2053 (0 Mt) (AKAKDO dahil net). Grafiğin altındaki satır, sonucun her hedef yılında hedefin altında mı üstünde mi kaldığını ve farkı verir.

6Karşılaştırma ve karbon fiyatı taraması

• Karşılaştırma: referans ve kayıtlı senaryolar arasında kümülatif azaltım, indirgenmiş sistem maliyeti farkı ve ortalama azaltım maliyeti. Karbon fiyatlı senaryoda ortalama azaltım maliyeti gösterilmez, çünkü maliyet karbon ödemelerini içerir.
• Karbon fiyatı taraması: aynı senaryo farklı karbon fiyatlarında çözülür ve fiyata göre azaltım eğrisi çizilir. Varsayılan fiyatlar 0, 25, 50, 100, 150, 200 USD/t; 0, 10, 25, 50, 75, 100, 150, 200, 250, 300 arasından en çok 8 nokta seçilebilir.

7Rapor ve senaryo dosyası

• Rapor: senaryonun varsayımları, göstergeler ve sektör grafikleriyle PDF; tablolarla Excel çalışma kitabı. Karşılaştırma sonuçları da Excel’e alınabilir.
• Senaryo dosyası: üst banttaki alandan senaryoyu hesabınıza kaydedin; sonraki çözümler o senaryonun çalıştırmaları olarak saklanır.
• Her çalıştırma, çözülen model paketinin ve çalıştırmayı belirleyen girdilerin parmak izini taşır; aynı özet aynı sonucun yeniden üretilebileceğinin güvencesidir.

8Modelciler için

Senaryonun OSeMOSYS model paketini indirip kendi bilgisayarınızda çözebilir, çözüm sonucunu araca geri yükleyebilirsiniz. Böylece model yapısını ve verisini bağımsız olarak inceleyebilirsiniz.

Bu oturumda çözdüğünüz senaryonun (ve tarayıcıda çözülen referansın) ham sonuçlarını da indirebilirsiniz: kapasite, yeni kapasite, teknoloji ve yakıta göre üretim, yatırım, işletme maliyetleri, emisyonlar ve iskonto edilmiş maliyet tabloları otoole CSV biçiminde; varsa emisyon tavanının gölge fiyatı, çalıştırma manifesti ve birimleri anlatan README ile. Aynı zip “Sonuç yükle” ile geri yüklenebilir. Kaydedilmiş çalıştırmalarda yalnız özet saklanır; ham tablolar için senaryoyu yeniden çözün.

9Veri girişi

• Sayı alanlarına = ile başlayan formül yazabilirsiniz: =50*1,1 · =1200/1000 · =sqrt(9). Sonuç alandan çıkınca yazılır.
• Alanı boşaltıp yeniden yazabilirsiniz; boş bırakılan alan son geçerli değerine döner.
• Değerler alanın izin verilen aralığında tutulur; yüzde alanları yüzde olarak girilir.
• Kaydedilmemiş form bu tarayıcıda taslak olarak saklanır; hesabınıza kaydetmek için üst banttaki senaryo dosyasını kullanın.

10Terimler sözlüğü

11Kaynaklar

• OSeMOSYS — Açık Kaynak Enerji Modelleme Sistemi.
• HiGHS doğrusal programlama çözücüsü.
• NREL Annual Technology Baseline (ATB) 2025 — teknoloji maliyetleri.
• Ulusal enerji verileri (ETKB, EPİAŞ, Global Energy Monitor, TÜİK) ve Türkiye ulusal sera gazı envanteri (CRT 2024).
• US EPA küresel CO₂ dışı marjinal azaltım maliyeti eğrileri — model dışı sektörler.
• AB Referans Senaryosu 2020 (PRIMES) — tüketici getiri beklentileri.

Sürüm geçmişi