CityCarbon Kullanım Kılavuzu

1Araç hakkında

CityCarbon, belediyelerin topluluk ölçeğindeki sera gazı envanterini GPC’ye göre hazırlar ve bu envanteri SECAP eylem planına bağlar. Ulusal envanterden bağımsız ayrı bir araçtır: ulusal envanter kayıtlarına yazmaz, onları değiştirmez. Belediye iklim birimleri, danışmanlar ve Başkanlar Sözleşmesi imzacıları için tasarlanmıştır.

2Hızlı başlangıç

1. 1

   Şehir profilini doldurun

   Şehir adı, envanter yılı, ölçek (metropol, il, ilçe, kurum), nüfus, alan, GWP seti ve raporlama seviyesi (BASIC veya BASIC+).

2. 2

   Sabit enerji ve ulaşımı girin

   Yakıt tüketimlerini alt sektörlere göre girin; araç her yakıtı seçili GWP setiyle hesaplar.

3. 3

   Elektrik ve ısıyı girin

   Alt sektörlere göre şebeke elektriği ve satın alınan ısı tüketimi.

4. 4

   Atığı girin

   Depolama, biyolojik işleme, yakma ve atıksu; atığın şehir içinde mi dışında mı işlendiği önemlidir.

5. 5

   Kalan satırları işaretleyin

   Veri olmayan satırları uygun notasyon anahtarıyla (NO, NE, IE, C) işaretleyin; boş satır raporlanmamış sayılır.

6. 6

   Kontrol edin ve raporlayın

   Öz-Doğrulama eksikleri gösterir; Sonuçlar sayfasından Excel, PDF ve Word raporu alınır.

3Şehir profili ve sınır

Profil; envanter yılı, coğrafi sınır, nüfus, alan ve GSYİH ile kişi başı, alan başı ve GSYİH başına göstergeleri besler. GWP seti (AR4, AR5, AR6) değiştirildiğinde tüm sektörler yeniden hesaplanır.

4GPC yapısı: BASIC ve BASIC+

• BASIC; sabit enerji ve ulaşımın Kapsam 1 ve 2 satırlarını, atığın Kapsam 1 satırlarını ve şehir atığının sınır dışında işlenmesini (Kapsam 3) kapsar. BASIC+ bunlara iletim-dağıtım kayıplarını, sınır ötesi ulaşımı, kaçak emisyonları, IPPU ve AFOLU’yu ekler.
• Her satıra iki yoldan değer girilir: faaliyet verisi × emisyon faktörü (satır hesaplayıcısı DEFRA seyahat, taşıma ve araç faktörlerini sunar) veya önceden hesaplanmış doğrudan emisyon.
• Atık satırları kendi hesap motoruyla hesaplanır; aynı faktör satır hesaplayıcısında tekrar sunulmaz ki çifte sayım olmasın.

5Sabit enerji ve ulaşım

Faaliyet hesaplayıcısı 11 alt sektörde (GPC I.1–I.6 ve II.1–II.5) yakıt tüketiminden emisyon hesaplar. Yakıt kütüphanesindeki CO₂, CH₄ ve N₂O bileşenleri ayrı tutulur ve şehir profilinde seçilen GWP setiyle birleştirilir; böylece GWP değişikliği tüm sektörlere yansır.

6Atık

• Dört akım: katı atık bertarafı (III.1), biyolojik işleme (III.2), yakma ve açık yakma (III.3), atıksu arıtma ve deşarj (III.4).
• Atık şehir sınırı içinde işleniyorsa Kapsam 1, sınır dışında işleniyorsa Kapsam 3 satırına yazılır. Çöpünü komşu ildeki depolama sahasına gönderen belediye emisyonu dışarı aktarmış sayılmaz.
• Depolama için iki yöntem vardır: metan taahhüdü (Kademe 1; o yıl depolanan atığın ömür boyu metanı) veya birinci derece bozunma (FOD, Kademe 2; envanter yılında gerçekten açığa çıkan metan). Hangisinin kullanıldığı raporda beyan edilir.
• FOD için en az 10, tercihen 50 yıllık depolama serisi gerekir; eksik geçmiş yıllar geriye doğru tahmin edilebilir. İklim bölgesi: Ilıman — kurak, Ilıman — nemli, Tropik — kurak, Tropik — nemli.
• Atık bileşimi ve kişi başı BOD/protein değerleri bölge profilinden gelir (11 bölge). Bunlar gösterge değerlerdir; ölçülmüş bileşim varsa onu girin.

7Elektrik ve ısı (Kapsam 2)

• 11 alt sektörde şebeke elektriği ve satın alınan ısı tüketimi.
• Yöntem: Konum bazlı (location-based), Artık karışım (residual mix), Özel faktör (yerel EFE).
• Satın alınan ısı için 4 varsayılan faktör veya tedarikçi faktörü.
• Kapsam 2 şehir envanterinde genellikle en büyük tek kalemdir ve GPC BASIC ile SECAP temel emisyon envanteri için zorunludur. İletim-dağıtım kayıpları BASIC+ kapsamında Kapsam 3 olarak raporlanır.

8BASIC+ sektörleri

• IPPU (GPC IV): çimento klinkeri, amonyak, üre gibi süreçler ve florlu gaz kullanımı için hesaplayıcılar.
• AFOLU (GPC V): hayvancılık, arazi ve arazi dışı kaynaklar.
• Diğer Kapsam 3 (GPC VI): şehir dışında oluşan diğer dolaylı emisyonlar (isteğe bağlı).
• Kaçak emisyonlar (I.7–I.8): kömür madenciliği ile petrol ve doğal gaz sistemlerinden metan.

9SECAP: strateji, ayrım, eylemler ve uyum

• Strateji beyanları: siyasi taahhüt, kurumsal yapı, personel ve bütçe. Envantere ve senaryoya karışmaz.
• Belediye / toplum ayrımı: belediyenin kendi operasyonları ayrı sütunda raporlanır (Belediye binaları, ekipman ve tesisleri; Sokak ve kamusal aydınlatma; Su ve atıksu tesisleri (belediye işletmesi); Belediye araç filosu; Toplu taşıma; Belediye atık hizmetleri ve tesisleri). Her satırın dayanağı belirtilir: Ölçülmüş, Ölçeklendirilmiş, Tahmin.
• Eylem defteri: 9 sektör ve 7 eylem alanında azaltım eylemleri, durumları ve sorumluları. Hesaplanabilen eylemler azaltım motoruna bağlanır ki aynı eylem iki farklı sayıyla raporlanmasın.
• İklim riski ve uyum: 11 tehlike türü için risk, beklenen değişim ve zaman ufku; 13 sektörde uyum eylemleri. Uyum beyanları emisyon toplamına karışmaz.
• Uyum özdeğerlendirme skorkartı: uyum döngüsünün adımlarında (5 başlık, 21 madde) A–D olgunluk beyanı.
• Enerji yoksulluğu: 6 makro alanda 24 gösterge için taban yıl, mevcut seviye ve hedef (İklim, Sosyo-ekonomik, Tesisler / konut, Hareketlilik, Politika ve düzenleyici çerçeve, Katılım / farkındalık artırma).
• Başkanlar Sözleşmesi kaydı: imzacı bilgileri ve katılınan girişimler; MyCovenant şablonuna göre çıktı.

10Veri kalitesi ve öz-doğrulama

GPC bir satırı yalnızca sayıyla raporlanmış saymaz; yanında veri kaynağı, veri kalitesi ve yöntem kademesi (Kademe 1, Kademe 2, Kademe 3) de bulunmalıdır. GPC Matrisi bu üst veriyi satır satır tutar; Öz-Doğrulama eksik veya tutarsız satırları listeler ve her bulgudan ilgili satıra gider.

11Türkiye varsayılanları

• Para birimi Türk lirası, şebeke emisyon faktörü Türkiye’nin en güncel faktörü ve atık bileşimi bölgesi “Türkiye” olarak başlar; hepsi değiştirilebilir.
• GPC Matrisi’ndeki veri kaynağı kaydında Türkiye’de en sık başvurulan kaynaklar (dağıtım şirketleri, EPDK, TÜİK vb.) hazır şablon olarak eklenebilir.

12Trend, hedefler ve azaltım senaryosu

• Çok yıllı seri: her envanter yılı bir anlık görüntü olarak saklanır; baz yıl ve hedef yolu bu seriye karşı izlenir.
• Baz yıl yeniden hesaplama tetikleyicileri: Şehir sınırı değişikliği, Metodoloji değişikliği, GWP seti değişikliği, Veri hatası düzeltmesi, Yapısal değişiklik (devir / hizmet transferi). Varsayılan önem eşiği %5.
• Azaltım senaryosu: Belediye binalarında çatı üstü GES; Sokak aydınlatmasının LED dönüşümü; Belediye otobüs filosunun CNG/elektriğe dönüşümü; Binalarda enerji verimliliği ve yalıtım; Katı atık sahasında metan yakma/elektrik üretimi. Her eylemin önlediği emisyon mühendislik parametrelerinden hesaplanır ve referans senaryo (BAU) ile eylem planı senaryosu karşılaştırılır.
• Raporda şehrin emisyon değişimi, belediye eylemi ile ulusal şebekenin karbonsuzlaşmasından gelen pay olarak ayrıştırılır; hiçbir şey yapmayan bir şehrin şebeke sayesinde düşen eğrisi eylem gibi görünmez.

13Raporlar ve çıktılar

Çalışma dosyası bulutta saklanır; dosya menüsünden yeni dosya oluşturulabilir, açılabilir, yeniden adlandırılabilir veya içe aktarılabilir.

14Sık karşılaşılan sorunlar

15Sözlük

16Kaynaklar

• GPC — Şehir Ölçeğinde Sera Gazı Envanterleri için Küresel Protokol (WRI, C40, ICLEI).
• 2006 IPCC Ulusal Sera Gazı Envanterleri Kılavuzu, Cilt 5 (Atık).
• Başkanlar Sözleşmesi – Avrupa SECAP raporlama şablonu ve kılavuzu.
• GCoM Ortak Raporlama Çerçevesi (CRF).

Sürüm geçmişi