GHG Türkiye · Kullanım kılavuzu
Net Sıfır Patika Modeli Kullanım Kılavuzu
Net Sıfır Patika Modeli — En Düşük Maliyetli Patika (OSeMOSYS)
OSeMOSYS enerji sistemi optimizasyonu · Türkiye ulusal enerji verileri ve sera gazı envanteri ile kalibre
Bu kılavuz, Türkiye ekonomisinin 2050 yılına kadar en düşük maliyetli emisyon azaltım yolunu kendi varsayımlarınızla nasıl kuracağınızı ve okuyacağınızı anlatır: senaryo oluşturma, sonuçlar, karşılaştırma, karbon fiyatı taraması, rapor ve modelciler için model paketi. Varsayılanlar ve aralıklar aracın senaryo formundan otomatik üretilir.
- 8
- çalışma bölümü
- 4
- hazır senaryo şablonu
- 11
- maliyeti ayarlanabilen teknoloji grubu
- 2050
- model ufku
- Sürüm
- 1.0
- Son gözden geçirme
- 20 Ekim 2026
- Güncel sürüm
- ghg-turkiye.com/hesaplayici/net-sifir-patika/kilavuz
Bu kılavuz araçla birlikte güncellenir. Sayılar ve faktör tabloları aracın kullandığı kayıtlardan üretilir. En güncel sürüm her zaman yukarıdaki adrestedir.
1Araç hakkında
Net Sıfır Patika Modeli normatif bir optimizasyon aracıdır: geleceği tahmin etmez, verdiğiniz maliyet, talep, politika ve teknoloji varsayımları altında elektrik, sanayi, ulaştırma ve binalardaki yatırım ve işletme kararlarının toplam indirgenmiş maliyetini en aza indiren yolu bulur. Tarım, atık, AKAKDO yutağı, ürün kullanımı ve diğer enerji sanayii model dışındadır; onların yolunu siz girersiniz. Politika analistleri, enerji planlamacıları ve danışmanlar için tasarlanmıştır.
| Bölüm | İçerik | Denemede |
|---|---|---|
| Senaryo oluştur | Hedef, politika ve varsayımlar; çözüm | Açık |
| Sonuçlar | Göstergeler ve sektör grafikleri | Açık |
| Karşılaştırma | Referans ve kayıtlı senaryolar | Lisans gerekir |
| Karbon fiyatı taraması | Fiyata göre azaltım eğrisi | Lisans gerekir |
| Rapor | PDF ve Excel senaryo raporu | Açık |
| Yöntem ve sınırlamalar | Model sınırı, varsayımlar | Açık |
| Kullanım kılavuzu | Hızlı başlangıç, terimler | Açık |
| Modelciler için | Model paketi, sonuç yükleme | Lisans gerekir |
2Hızlı başlangıç
- 1
Senaryo oluştur bölümünde bir şablon seçin ya da net emisyon hedefini ve karbon fiyatını girin.
- 2
Gerekirse diğer ayar gruplarını açın (talep, yakıt fiyatları, teknoloji seçenekleri, maliyetler, model dışı sektörler). Varsayılandan farklı grup “değişti” olarak işaretlenir.
- 3
“Senaryomu çöz”e basın. İlk çözümde politikasız referans da hesaplanır; sonuç her zaman onunla yan yana gösterilir.
- 4
Senaryoyu üst banttaki senaryo dosyası alanından hesabınıza kaydedin; sonraki çözümler o senaryonun çalıştırmaları olarak saklanır.
- 5
Karşılaştırma, karbon fiyatı taraması ve rapor bölümleriyle sonucu analiz edin ve PDF ya da Excel olarak alın.
3Hangi soru, hangi bölüm
| Soru | Bölüm ve yanıt |
|---|---|
| Kendi varsayımlarımla bir senaryo nasıl kurarım? | Senaryo oluştur: hedef, karbon fiyatı, talep, yakıt, teknoloji ve maliyet varsayımları; çözüm. |
| Bu hedef en ucuza nasıl sağlanır? | Sonuçlar: sektör sektör yatırım, üretim, ısı ve filo; hedefin gölge fiyatı. |
| Hangi senaryo daha az emisyonla, ne kadar ek maliyetle? | Karşılaştırma: kümülatif azaltım, maliyet farkı, ortalama azaltım maliyeti. |
| Bir karbon fiyatı ne kadar azaltım getirir? | Karbon fiyatı taraması: fiyata göre azaltım eğrisi. |
| Sonucu nasıl paylaşırım? | Rapor: PDF ve Excel çalışma kitabı. |
| Modeli kendi bilgisayarımda çözebilir miyim? | Modelciler için: OSeMOSYS model paketi ve sonuç yükleme. |
4Senaryo oluşturma
Hazır şablonlar: Referans (politikasız), Karbon fiyatı 50 $/t, Karbon fiyatı 100 $/t, 2050'de net %50 azaltım hedefi. Şablon bir başlangıç noktasıdır; her alanı değiştirebilirsiniz. Varsayılandan farklı ayar grubu “değişti” olarak işaretlenir.
| Girdi | Varsayılan | Aralık |
|---|---|---|
| Karbon fiyatı (USD2023/t CO₂e) | yok | 0 – 300 |
| Karbon fiyatının başladığı yıl | 2026 | 2025 – 2050 |
| Emisyon hedefinin yılı | yok | 2030 – 2070 |
| Hedefte baz yıla göre azaltım | %100 | %5 – %100 |
| İskonto oranı | %5,0 | %1,0 – %15,0 |
| 2050 elektrik talebi (varsayılana göre) | %0 | -%30 – %50 |
| Yakıt fiyatı çarpanı | 1,00 | 0,50 – 2,00 |
| Yeni nükleerin ilk yılı | 2030 | 2030 – 2050 |
| Kurulum hızı sınırının yıllık artışı | %5 | %0 – %20 |
- Yakıt fiyatları: Doğal gaz, İthal kömür, Linyit, Petrol için ayrı çarpan.
- Model dışı sektörler: Tarım, Atık, AKAKDO yutağı, Ürün kullanımı (F-gazlar dahil), Diğer enerji sanayii. 2050 yollarını siz girersiniz; açık olduğunda bu sektörler için marjinal azaltım maliyeti adımları da kullanılabilir.
- Teknoloji maliyetleri: Güneş (santral ölçeği), Rüzgâr (kara), Nükleer, Batarya depolama, Sanayi ısı pompası, Karbon yakalama, taşıma ve depolama, Hidrojenli çelik tesisi (DRI + ark ocağı), Elektrolizör, Elektrikli araç, Hidrojen yakıt pilli araç, Bina ısı pompası. Her grubun yatırım maliyeti çarpanla değiştirilebilir.
- Karbon uzaklaştırma (doğrudan havadan yakalama, biyokütle santrallerine karbon yakalama): varsayılan olarak 2035 yılından itibaren kurulabilir.
- Tüketici kararları: araç ve bina ısıtma yatırımları, sistem iskonto oranı yerine tüketicilerin daha yüksek getiri beklentisiyle değerlendirilebilir.
5Sonuçları okumak
- Model 2024–2050 dönemini yıllık çözer; 2050 sonrası modelde yoktur.
- Modelin baz yılı ulusal envanterle uzlaştırılmıştır; farklar sonuç ekranındaki uzlaştırma tablosundadır.
- Tüm parasal değerler 2023 ABD doları cinsindendir.
- Sonuç her zaman politikasız referansla yan yana gösterilir; senaryonun etkisi buna göre ölçülür.
- Hedef bağlayıcı olduğunda gölge fiyatı, aynı azaltımı sağlayacak karbon fiyatını verir.
6Karşılaştırma ve karbon fiyatı taraması
- Karşılaştırma: referans ve kayıtlı senaryolar arasında kümülatif azaltım, indirgenmiş sistem maliyeti farkı ve ortalama azaltım maliyeti. Karbon fiyatlı senaryoda ortalama azaltım maliyeti gösterilmez, çünkü maliyet karbon ödemelerini içerir.
- Karbon fiyatı taraması: aynı senaryo farklı karbon fiyatlarında çözülür ve fiyata göre azaltım eğrisi çizilir. Varsayılan fiyatlar 0, 25, 50, 100, 150, 200 USD/t; 0, 10, 25, 50, 75, 100, 150, 200, 250, 300 arasından en çok 8 nokta seçilebilir.
7Rapor ve senaryo dosyası
- Rapor: senaryonun varsayımları, göstergeler ve sektör grafikleriyle PDF; tablolarla Excel çalışma kitabı. Karşılaştırma sonuçları da Excel’e alınabilir.
- Senaryo dosyası: üst banttaki alandan senaryoyu hesabınıza kaydedin; sonraki çözümler o senaryonun çalıştırmaları olarak saklanır.
- Her çalıştırma, çözülen model paketinin ve çalıştırmayı belirleyen girdilerin parmak izini taşır; aynı özet aynı sonucun yeniden üretilebileceğinin güvencesidir.
8Modelciler için
Senaryonun OSeMOSYS model paketini indirip kendi bilgisayarınızda çözebilir, çözüm sonucunu araca geri yükleyebilirsiniz. Böylece model yapısını ve verisini bağımsız olarak inceleyebilirsiniz.
9Veri girişi
- Sayı alanlarına = ile başlayan formül yazabilirsiniz: =50*1,1 · =1200/1000 · =sqrt(9). Sonuç alandan çıkınca yazılır.
- Alanı boşaltıp yeniden yazabilirsiniz; boş bırakılan alan son geçerli değerine döner.
- Değerler alanın izin verilen aralığında tutulur; yüzde alanları yüzde olarak girilir.
- Kaydedilmemiş form bu tarayıcıda taslak olarak saklanır; hesabınıza kaydetmek için üst banttaki senaryo dosyasını kullanın.
10Terimler sözlüğü
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| Normatif optimizasyon | Model geleceği tahmin etmez; verilen maliyet, talep ve kısıtlar altında toplam indirgenmiş sistem maliyetini en aza indiren yatırım ve işletme yolunu bulur. Sonuç, varsayımların sonucudur. |
| Politikasız referans | Karbon fiyatı ve emisyon hedefi olmadan, varsayılan varsayımlarla çözülen en düşük maliyetli yol. Senaryonun etkisi buna göre ölçülür. |
| Net emisyon hedefi | Baz yıldaki ulusal envanter net toplamından hedef yıla doğrusal inen yıllık tavan; azaltım oranı baz yıla göredir. Hedef seçilen seçeneklerle sağlanamıyorsa model en yakın yolu ve kalan açığı raporlar. |
| Gölge fiyat | Hedefin bağlayıcı olduğu yılda bir ton daha azaltmanın marjinal maliyeti; aynı azaltımı sağlayacak karbon fiyatı (USD2023/t CO₂e). Çözücünün dual değerinden okunur; 0, hedefin o yıl bağlayıcı olmadığı anlamına gelir. |
| İndirgenmiş sistem maliyeti | Modelin amaç fonksiyonu: yatırım, sabit ve değişken işletme ile yakıt maliyetinin seçilen iskonto oranıyla bugüne indirgenmiş toplamı (USD2023). Karbon fiyatı varsa karbon ödemelerini de içerir. |
| Kümülatif azaltım | Referansın (ya da taramada en düşük fiyatın) dönem boyunca yıllık net emisyonları toplamı eksi senaryonunki, Mt CO₂e. |
| Ortalama azaltım maliyeti | İndirgenmiş sistem maliyeti farkı ÷ kümülatif azaltım (USD/t). Karbon fiyatlı senaryoda hesaplanmaz: maliyet karbon ödemelerini içerir ve bunlar kaynak maliyeti değil transferdir. |
| Şebeke emisyon faktörü | Elektrik sektörü CO₂ emisyonunun üretime oranı (t CO₂/MWh); batarya deşarjı enerjiyi yalnızca kaydırdığı için üretime sayılmaz. |
| Model dışı sektörler | Tarım, atık, AKAKDO yutağı, ürün kullanımı ve diğer enerji sanayii. Modelde teknoloji seçmezler; 2050 yollarını siz girersiniz. Açıksa US EPA marjinal azaltım basamakları, maliyeti fiyatın altında kaldıkça seçilir. |
| Karbon uzaklaştırma (DAC, BECCS) | Doğrudan havadan yakalama ve mevcut biyokütle santrallerine karbon yakalama eklenmesi; seçtiğiniz yıldan itibaren kurulabilir ve emisyonu negatif yönde azaltır. |
| Girdi özeti ve çalıştırma özeti | Çözülen model paketinin ve çalıştırmayı belirleyen her şeyin (girdi, model sürümü, çözücü) parmak izi. Aynı özet, aynı sonucu yeniden üretmenin güvencesidir. |
11Kaynaklar
- OSeMOSYS — Açık Kaynak Enerji Modelleme Sistemi.
- HiGHS doğrusal programlama çözücüsü.
- NREL Annual Technology Baseline (ATB) 2025 — teknoloji maliyetleri.
- Ulusal enerji verileri (ETKB, EPİAŞ, Global Energy Monitor, TÜİK) ve Türkiye ulusal sera gazı envanteri (CRT 2024).
- US EPA küresel CO₂ dışı marjinal azaltım maliyeti eğrileri — model dışı sektörler.
- AB Referans Senaryosu 2020 (PRIMES) — tüketici getiri beklentileri.
Sürüm geçmişi
| 20 Ekim 2026 | İlk sürüm. |