GHG Türkiye · Kullanım kılavuzu
ETS Aracı Kullanım Kılavuzu
CarbonTrack ETS — Tahsisat ve Uyum Çalışma Dosyası
7552 sayılı İklim Kanunu · TR-ETS Yönetmeliği · AB ETS Direktifi 2003/87/AT
Bu kılavuz, emisyon ticaret sistemine tabi bir tesisin araçta nasıl modelleneceğini anlatır: kapsam testi, alt tesisler ve kıyas ölçütüyle ücretsiz tahsis, tahsisat defteri, uyum pozisyonu, esneklik mekanizmaları, uyum takvimi, karbon maliyeti, dolaylı maliyet telafisi, SKDM aşınması ve raporlama. Rejim kuralları, tarihler ve tablolar aracın kendi kayıtlarından otomatik üretilir.
- 13
- çalışma modülü
- 2
- rejim (TR-ETS ve AB ETS)
- 56
- kıyas ölçütü
- 9
- yıllık SKDM aşınma katsayısı
- Sürüm
- 1.0
- Son gözden geçirme
- 19 Ekim 2026
- Güncel sürüm
- ghg-turkiye.com/hesaplayici/ets/kilavuz
Bu kılavuz araçla birlikte güncellenir. Sayılar ve faktör tabloları aracın kullandığı kayıtlardan üretilir. En güncel sürüm her zaman yukarıdaki adrestedir.
1Araç hakkında
CarbonTrack ETS, emisyon ticaret sistemine tabi tesislerin tahsisat ve uyum yükümlülüklerini tek çalışma dosyasında yönetir: tesisin kapsamda olup olmadığı, alacağı ücretsiz tahsisat, yıl sonundaki açık veya fazla pozisyon, son tarihler ve karbon maliyeti. Tesis operatörleri, uyum ekipleri ve danışmanlar için tasarlanmıştır.
| Grup | Modül | İçerik | Denemede |
|---|---|---|---|
| Tesis ve kapsam | Tesis ve Kapsam | Kimlik, izin, kapsam testi | Açık |
| Tesis ve kapsam | Alt Tesisler | Kıyas ölçütü, faaliyet seviyesi, karbon kaçağı | Açık |
| Tahsisat | Faaliyet Seviyesi (ALR) | Faaliyet seviyesi raporu ve tahsisat düzeltmesi | Lisans gerekir |
| Tahsisat | Kıyas Ölçütü ve Tahsisat | Ücretsiz tahsis hesabı, SKDM aşınması | Açık |
| Tahsisat | Tahsisat Defteri | İhraç, düzeltme, devir | Lisans gerekir |
| Uyum | Uyum Pozisyonu | Doğrulanmış emisyon, açık / fazla | Açık |
| Uyum | Esneklik Mekanizmaları | Bankalama, ödünç, denkleştirme, ek rezerv | Lisans gerekir |
| Uyum | Uyum Takvimi | Raporlama, doğrulama, teslim tarihleri | Lisans gerekir |
| Karbon ekonomisi | Karbon Maliyet Modeli | Fiyat senaryoları, koridor, net maliyet | Lisans gerekir |
| Karbon ekonomisi | Dolaylı Karbon Maliyeti Telafisi | Elektrik karbon bedeli, devlet yardımı telafisi | Lisans gerekir |
| Karbon ekonomisi | SKDM Köprüsü | 2026–2034 ücretsiz tahsis aşınması | Lisans gerekir |
| Karbon ekonomisi | Azaltım ve Tahsisat | Ton başına maliyet, başa baş fiyat | Lisans gerekir |
| Raporlama | Rapor Merkezi | Excel çalışma dosyası ve PDF rapor | Lisans gerekir |
2Hızlı başlangıç
- 1
Rejimi ve yılı seçin
Üst çubukta rejimi (TR-ETS veya AB ETS) ve uyum yılını seçin. Her yıl kapalı bir kayıttır; yıl değiştirmek geçmiş yılın verisini değiştirmez.
- 2
Tesisi tanımlayın
Tesis ve Kapsam sayfasında kimlik, izin bilgisi ve yıllık emisyonu girin; kapsam testi sonucu anında görünür.
- 3
Alt tesisleri ekleyin
Her alt tesis için kıyas ölçütünü, faaliyet seviyesini ve karbon kaçağı durumunu seçin.
- 4
Ücretsiz tahsisatı görün
Kıyas Ölçütü ve Tahsisat sayfası alt tesis bazında tahsisi ve SKDM aşınmasını gösterir.
- 5
Uyum pozisyonunu kontrol edin
Doğrulanmış emisyonu tahsisat, devir ve esneklik kullanımıyla karşılaştırın.
- 6
Takvimi ve maliyeti izleyin
Uyum Takvimi son tarihleri, Karbon Maliyet Modeli fiyat senaryolarını gösterir.
- 7
Raporu alın
Rapor Merkezi’nden Excel çalışma dosyasını ve PDF raporu indirin.
3TR-ETS: önemli tarihler ve dönemler
| Olay | Tarih |
|---|---|
| 7552 sayılı İklim Kanunu yürürlüğe girdi | 2 Temmuz 2025 |
| İlk İzleme Metodolojisi Planı son tarihi | 27 Ekim 2026 |
| Sera gazı emisyon izni geçiş süresinin sonu | 2 Temmuz 2028 |
| Dönem | Yıllar |
|---|---|
| Pilot dönem | 2026–2027 |
| Birinci uygulama dönemi | 2028–2030 |
| İkinci uygulama dönemi | 2031–2035 |
4Rejim kuralları: TR-ETS ve AB ETS
| Kural | Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi | AB Emisyon Ticaret Sistemi |
|---|---|---|
| Hukuki dayanak | Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27/8/2026 - 33353) | 2003/87/AT sayılı Direktif (2023/959 ile değişik) |
| Para birimi | TRY | EUR |
| Kapsam eşiği | > 50.000 t CO₂e/yıl | ≥ 25.000 t CO₂e/yıl veya 20 MW |
| Eşik altında izleme ve raporlama | Devam eder | Hayır |
| Tahsis temeli | Yıllık doğrulanmış faaliyet seviyesi (ex-post) | Tarihsel faaliyet seviyesi (ex-ante) |
| Faaliyet seviyesi düzeltme eşiği | — | %15 |
| Denkleştirme (kredi) sınırı | Karbon Piyasası Kurulu belirler | Kabul edilmez |
| Bankalama | Evet, aynı dönem içinde | Evet |
| Ödünç alma | Evet, aynı dönem içinde | Hayır |
| Teslim etmeme yaptırımı | Tesis kategorisine bağlı maktu ceza | 100 EUR/tahsisat |
| Telafi yılı | Evet | Hayır |
| Fiyat koridoru | Karbon Piyasası Kurulu ilan eder | Hayır |
| Ek rezerv | Evet | Hayır |
- TR-ETS’de ücretsiz tahsisat her alt tesisin yıllık doğrulanmış faaliyet seviyesiyle (ex-post) hesaplanır; bu yüzden faaliyet seviyesi düzeltme eşiği yoktur. AB ETS’de tahsis tarihsel faaliyet seviyesine dayanır ve sapma eşiği aşılınca düzeltilir.
- TR-ETS’de eşiğin altında kalan tesisin izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü devam eder.
- TR-ETS’de kredi kullanım oranını Karbon Piyasası Kurulu belirler. Oran yayımlanana kadar araç bir oran varsaymaz; ilan edilen oranı siz girersiniz.
5Tesis ve kapsam
Kapsam testi, tesisin yıllık emisyonunu rejimin eşiğiyle (AB ETS’de ayrıca toplam anma ısıl gücüyle) karşılaştırır. Operatör adı CarbonTrack kurumsal profilinden alınabilir; tesis adı, izin numarası ve faaliyet kodu tesise özgüdür ve bu sayfada girilir.
- Alt tesis türleri: ürün kıyas ölçütü, ısı kıyas ölçütü, yakıt kıyas ölçütü ve proses emisyonu.
- Her alt tesis için karbon kaçağı riski ve SKDM sektörü işaretlenir; bu bilgiler ücretsiz tahsis payını ve SKDM aşınmasını belirler.
6Kıyas ölçütü ve ücretsiz tahsis
Ücretsiz tahsis = Kıyas ölçütü × Faaliyet seviyesi × Karbon kaçağı payı × SKDM katsayısı × Düzeltme katsayılarıAraçta 2026–2030 dönemi için 56 kıyas ölçütü tanımlıdır. Sektör grupları: Rafinaj ve Kok Sanayii, Demir-Çelik ve Metaller, Mineral Sanayi (Çimento, Kireç, Cam, Seramik, Alçı), Kimyasallar, Gübre ve Petrokimya, Kağıt ve Selüloz Sanayii, Özel ve Diğer Ürünler, Yedek Kıyas Ölçütleri.
| Yıl | Ücretsiz tahsis payı |
|---|---|
| 2026 | %97,5 |
| 2027 | %95,0 |
| 2028 | %90,0 |
| 2029 | %77,5 |
| 2030 | %51,5 |
| 2031 | %39,0 |
| 2032 | %26,5 |
| 2033 | %14,0 |
| 2034 | %0,0 |
Faaliyet Seviyesi (ALR) sayfası faaliyet seviyesi raporunu tutar ve tahsisat düzeltmesini hesaplar. Tahsisat Defteri ihraç, düzeltme ve devir hareketlerini yıl bazında kaydeder.
7Uyum pozisyonu ve esneklik
Pozisyon = Tahsisat + Devir + Esneklik kullanımı − Doğrulanmış emisyon- Bankalama: kullanılmayan tahsisat sonraki yıla taşınır; TR-ETS’de yalnızca aynı uygulama dönemi içinde.
- Ödünç alma: TR-ETS’de aynı dönemin sonraki yılından ödünç alınabilir; AB ETS’de ödünç alma yoktur.
- Denkleştirme: kredi kullanımı rejimin sınırına tabidir (yukarıdaki tablo).
- Ek rezerv (TR-ETS): açığı kapatmanın son çaresidir. Yalnızca tahsisat açığı kadar kullanılabilir ve toplamda Ulusal Tahsisat Planındaki üst sınırın %10’u ile sınırlıdır. Teslim testi, ücretsiz tahsisatın doğrulanmış emisyona oranının %70’in üstünde mi altında mı olduğuna göre seçilir. Asgari fiyat referans ortalamanın %50 fazlasıdır; yani ek rezerv tasarımı gereği piyasadan pahalıdır.
- Telafi yılı (TR-ETS): süresinde kapatılamayan yükümlülük telafi yılına devreder ve yaptırım işler.
8Uyum takvimi
| Adım | Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi | AB Emisyon Ticaret Sistemi |
|---|---|---|
| Ücretsiz tahsisatın hesaba geçmesi | 30 Haziran (t+1) | 28 Şubat (t+1) |
| Doğrulanmış emisyon raporu | 30 Nisan (t+1) | 31 Mart (t+1) |
| Doğrulama | 30 Nisan (t+1) | 31 Mart (t+1) |
| Faaliyet seviyesi raporu | 30 Nisan (t+1) | 31 Mart (t+1) |
| Tahsisat teslimi | Kasım ayının son iş günü (t+1) | 30 Eylül (t+1) |
9TR-ETS idari para cezaları
TR-ETS’de yaptırım tahsisat başına değil, tesis kategorisine bağlı maktu idari para cezasıdır. Tutarlar 2026 yılı değerleridir ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Geç doğrulanmış rapor cezası ETS kapsamındaki işletmelere 2 kat uygulanır (md. 35/1-b); tablodaki tutarlar bu artırımdan öncedir.
| İhlal | Kategori | Yıllık emisyon (t CO₂e) | Tutar |
|---|---|---|---|
| Geç doğrulanmış rapor | A | ≤ 50.000 | 627.450 |
| Geç doğrulanmış rapor | B | 50.000–250.000 | 1.254.900 |
| Geç doğrulanmış rapor | B | 250.000–500.000 | 2.509.800 |
| Geç doğrulanmış rapor | C | 500.000–2.000.000 | 4.392.150 |
| Geç doğrulanmış rapor | C | > 2.000.000 | 6.274.500 |
| İzinsiz faaliyet | B | 50.000–100.000 | 1.254.900 |
| İzinsiz faaliyet | B | 100.000–300.000 | 2.509.800 |
| İzinsiz faaliyet | B | 300.000–500.000 | 3.764.700 |
| İzinsiz faaliyet | C | 500.000–2.000.000 | 6.274.500 |
| İzinsiz faaliyet | C | 2.000.000–5.000.000 | 8.784.300 |
| İzinsiz faaliyet | C | > 5.000.000 | 12.549.000 |
10Karbon maliyeti, dolaylı maliyet ve azaltım
- Karbon Maliyet Modeli: düşük, orta ve yüksek fiyat senaryolarında net uyum maliyeti. TR-ETS’de Kurul fiyat koridoru ilan ettiğinde fiyatlar koridora sınırlanır.
- Dolaylı Karbon Maliyeti Telafisi: elektrik fiyatına yansıyan karbon bedeli ve devlet yardımı telafisi; 8 sektör, dönem bazlı yardım yoğunluğu (2021–2025 Dönemi (%75 Taban); 2026–2030 Dönemi (%80 Revize Taban)).
- SKDM Köprüsü: 2026–2034 yıllarında ücretsiz tahsis aşınmasının tahsisat ve maliyet etkisi.
- Azaltım ve Tahsisat: bir azaltım önleminin ton başına maliyetini karbon fiyatıyla karşılaştırır ve başa baş fiyatı verir.
11Kaydetme ve raporlama
| İşlem | Açıklama |
|---|---|
| Çalışma dosyası (.etsworksheet) | ETS verisi CarbonTrack dosyasından ayrı, kendi dosyasında tutulur. Dosyayı indirip başka bir cihazda açabilirsiniz. |
| Excel | Denetim ve hesap izi için tüm sayfaları içeren çalışma dosyası. |
| PDF rapor | Okunacak, imzalanacak ve dosyalanacak rapor; tarayıcının yazdırma penceresinde “PDF olarak kaydet” ile alınır. |
12Sık karşılaşılan sorunlar
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Eşik değerinde kapsam dışı görünüyor | TR-ETS eşiği “eşikten fazla” olarak tanımlıdır | Beklenen davranış; kural tablosundaki eşik işaretine bakın |
| Faaliyet seviyesi düzeltme eşiği görünmüyor | TR-ETS ex-post tahsis yapar | Beklenen davranış; tahsis cari yılın doğrulanmış seviyesiyle hesaplanır |
| Denkleştirme hesaba girmiyor | Kredi oranı girilmemiş | Kurulun ilan ettiği oranı girin |
| Ek rezerv kullanılamıyor | Teslim testi sağlanmıyor veya üst sınır girilmemiş | Esneklik sayfasındaki koşul listesine bakın |
| Tahsisat beklenenden düşük | SKDM aşınması veya karbon kaçağı payı | Alt tesisin SKDM ve karbon kaçağı işaretlerini kontrol edin |
| Geçen yılın verisi görünmüyor | Kayıtlar yıl bazındadır | Üst çubuktan ilgili yılı seçin |
13Sözlük
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| TR-ETS / AB ETS | Türkiye ve Avrupa Birliği emisyon ticaret sistemleri |
| Tahsisat | Bir ton CO₂e salma hakkı |
| Ücretsiz tahsis | Kıyas ölçütüne göre bedelsiz verilen tahsisat |
| Kıyas ölçütü | Ürün, ısı veya yakıt başına referans emisyon değeri |
| Alt tesis | Ücretsiz tahsisin hesaplandığı tesis bölümü |
| Faaliyet seviyesi | Alt tesisin üretim, ısı veya yakıt miktarı |
| Bankalama / ödünç | Tahsisatı ileri taşıma / sonraki yıldan kullanma |
| Denkleştirme | Karbon kredisiyle yükümlülüğün bir kısmını karşılama |
| Ek rezerv | TR-ETS’de açığı kapatmak için koşullu son çare |
| SKDM / CBAM | AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması |
| İMP | İzleme Metodolojisi Planı |
14Kaynaklar
- 7552 sayılı İklim Kanunu.
- Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27/8/2026-33353).
- Direktif 2003/87/AT ((AB) 2023/959 ile değişik); (AB) 2019/331 ücretsiz tahsis kuralları; (AB) 2019/1842 faaliyet seviyesi kuralları.
- SKDM Tüzüğü (AB) 2023/956.
Sürüm geçmişi
| 19 Ekim 2026 | İlk sürüm. |